Rehberim

İnsanda ve bezelyede baskınlık çekiniklik nedir?

EĞLENCE VE BİLGİ REHBERİM bölümü Başka Yere Sığmayanlar / İnsanda ve bezelyede baskınlık çekiniklik nedir? konusu gösteriliyor Özet:Lütfen anımsayın "Merak Ettikleriniz?" bölümünde "Bir genin baskın veya çekinik oluşu ne demektir ve bu neye göre belirleniyor?" sorusuna yanıt ...


Go Back   Rehberim > EĞLENCE VE BİLGİ REHBERİM > Başka Yere Sığmayanlar

İnsanda ve bezelyede baskınlık çekiniklik nedir?

Açılış Sayfam Yap Reklam Kayıt ol Konuları Okundu Kabul Et

  Sponsorlu Bağlantılar

Cevapla

Seo Seçenekler Stil
  #1  
Okunmamış 29-01-2008, 11:18 PM
Blackberry Torch
Standart İnsanda ve bezelyede baskınlık çekiniklik nedir?

Lütfen anımsayın "Merak Ettikleriniz?" bölümünde "Bir genin baskın veya çekinik oluşu ne demektir ve bu neye göre belirleniyor?" sorusuna yanıt vermiştik. Yazarımız Deniz Candaş bu soruyu şöyle yanıtlamıştı:
"Belirli özellikler, 2’li gen çiftleri veya daha çok sayıda gen içeren gen takımlarıyla kendini gösteriyor. Baskın bir gen, yanındaki diğer genlerde bu özelliğe ait kalıtım bulunmasa bile (baskılayıcı bir faktör olmadığı takdirde), mutlaka kendi özelliğini diğer genlere baskın hale geçiriyor ve fenotipe (dış görünüşe) yansıtıyor. Çekinik genlerse, bunun tam tersi şekilde, yalnızca gen ikilisi veya seti içerisindeki genlerin tamamında aynı özellik var ise fenotipe yansıyabiliyor. Aksi takdirde, daima baskın genler tarafından perdeleniyorlar. Genlerin sahip olduğu allellerde de aynı durum geçerli. Örneğin, koyu renk özelliğinden "K" geninin sorumlu olduğunu varsayalım. Genellikle büyük harf yazılımları baskın (dominant), küçük harf yazılımları ile çekinik (resesif) allelleri belirtir. Yani bu gen "k" olduğunda çekinik bir özellik taşıyacaktır. Çekinik olan "k" geninin de açık renk oluşumu ile sonuçlandığını varsayalım. Eğer bu özellik "Kk" olarak kalıtlanırsa (ki burada k’lerden her biri, bir allele karşılık gelmektedir), yukarıda yazdıklarımıza göre, büyük harf ile yazılı olan baskın allel diğerine üstün gelecek ve özelliğin fenotipte görülmesine neden olacaktır. Yani, gelişen canlı koyu renkli olacaktır. Canlının açık renkli olması, açık renkten sorumlu olan allelin çekinik bir özellik taşıması nedeniyle, sadece "kk" durumunda kendini gösterebilecektir. Yani, çekinik gen, sadece kendisini baskılayacak bir gen olmadığı durumda fenotipe yansıyabilir. Genlerin veya allellerin baskınlık veya çekiniklik özellikleri ise, bu genlerin ürünleri olan bazı proteinlerin biyokimyasal özellikleri ile ilişkili. Çok kısa bir şekilde, baskın genin ürettiği proteinler, çekinik genlerin ürettiği proteinlerden daha güçlü ve bu nedenle de daha etkili."
Sizin yönelttiğiniz sorunun yanıtı da bu yanıtta var. Ayrıca yine Merak Ettikleriniz bölümünü incelerseniz sorunuzla ilgili pek çok yanıt ulaşabileceksiniz. Örneklemeler yapalım: Yine Deniz Candaş konuyla ilgili şu yanıtı hazırlamış: "Canlılardaki biçimsel ve renksel özelliklerin, belirli gen bölgeleriyle şifrelendiğini ve bu özelliklerden sorumlu olan kromozomların ‘allel’ adı verilen bölgelerden oluştuğunu biliyoruz. Alleller, kromozomlarda birbirini tamamlayan ve baskınlık-çekiniklik özelliklerine göre de fenotipe yansımayı belirleyen, birden fazla seçenekli bölgeler. Çoğu karakter, ikili allel çiftleriyle belirleniyor. Kitaplarda sıklıkla gördüğümüz XX ve XY gibi belirteçler de, bu gibi ikili allel çiftlerini gösteriyor. Ancak bazı karakterler, çoklu allellerin, birbirlerine göre baskınlık-çekiniklik özelliklerinin dengelenmesiyle belirleniyor. İnsanda göz rengi de, böyle çoklu allelli olarak belirlenen bir özellik. Gözlerimizin rengi, 15. kromozom üzerinde bulunan iki farklı bölge (bey-1 ve bey-2 bölgeleri) ve 19. kromozom üzerinde bulunan tek bir bölgeyle (gey) kontrol ediliyor. Bey-1 geni temel kahverengi, bey-2 geni, mavi ve kahverengi, gey geni de mavi ve yeşil renklerinden sorumlu olan allelleri taşıyor. Kural olarak, kahverengi göz mavi göze, yeşil göz de mavi göze baskın. Buna ek olarak bir de, göz renginden sorulu alleller arasında ko-dominantlık (eş baskınlık) durumu söz konusu. Örneğin, belirli durumlarda, yeşil ve kahverengi göz renginden sorumlu olan alleller, eş baskılık nedeniyle ‘ela’ göz rengini oluşturuyorlar.”

Yrd. Doç.Dr. Gökhan Osmanoğlu, hemofili hastalığı ve baskın çekinik genler konusunda şunlar yazmıştı yine Merak Ettikleriniz’de: "Hemofili kalıtsal geçen, sadece erkeklerde görülen bir kan hastalığı. Kanın pıhtılaşması için çeşitli pıhtılaşma faktörlerine ihtiyaç var. Bu faktörlerden biri eksik olduğu zaman kanın pıhtılaşma mekanizması bozulur ve durdurulamayan kanamalar meydana gelir. Bu pıhtılaşma faktörlerinden faktör VIII veya IX'un eksikliğine bağlı olarak gelişen kan hastalığına hemofili A(faktör VIII eksik)veya hemofili B(faktör IX eksik) denir.
Hemofili, X eşey kromozomu üzerinde çekinik (resesif) bir bozuk genin varlığına bağlıdır ve bununla sonraki kuşaklara aktarılır. Bozuk genin her iki X kromozomunda da bulunması, hastalığın dişilerde de ortaya çıkmasına yol açar. Ama bu durumda hasta ya ölü doğar ya da doğumdan kısa bir süre sonra ölür. Dişiler hiçbir hemofili belirtisi göstermeden yalnızca taşıyıcı olarak yaşamlarım sürdürürler. Erkekte hastalık hemofiliden sorumlu bozuk geni taşıyan X kromozomunun bulunmasıyla ortaya çıkar. Taşıyıcı anne ve sağlıklı babadan doğacak erkek çocukların hasta, kız çocukların taşıyıcı olma olasılığı yüzde 50'dir (A ve B). Hemofilili baba ve sağlıklı anneden doğacak erkek çocukların hepsi sağlıklı, kızların hepsi taşıyıcıdır. (C ve D)

Fenotipik özelliklere dönecek olursak Deniz Candaş devam ediyor yanıtlarına: "Genlerin veya allel adı verilen gen parçalarının baskın (dominant) veya çekinik (resesif) olmaları, genlerin kodladıkları proteinlerle belirleniyor. Bir özelliğin fenotipte yansıyabilmesi, o özelliğe ait proteinlerin tam olarak sentezlenebilmesiyle mümkün. Eğer bir gen veya allel, belirli bir karakterin ortaya çıkması için gereken miktarda veya kalitede proteini sentezleyemiyorsa, bu özellik de fenotipe yansıyamıyor. Bir gen ürününün iş görebilecek yeterlilikte olamaması şeklinde de adlandırabileceğimiz bu duruma, ‘Haploinsufficiency (Tek başına yetersizlik)’ adı veriliyor. Bu alleller, sadece ve sadece söz konusu karakteri oluşturacak proteinlerin yeterli bir miktara ulaşabilmesi durumunda kendilerini fenotipe yansıtabiliyor. Bu nedenle de ‘çekinik’ olarak tanımlanıyorlar. Böyle bir durumda da eğer diğer allel, söz konusu karakter yerine alternatif olarak başka bir karakteri ortaya çıkaracak yeterlilikte ürün (protein) verebiliyorsa, bu genin sorumlu olduğu özellik fenotipe yansıyor. Bu genler de ‘baskın’ olarak tanımlanıyor. Baskınlık veya çekiniklik özelliklerini belirleyen bu proteinlerin şekillenmesiyse, evrimsel süreç içerisinde yüzyıllar boyunca hangi karakterlerin başarılı veya avantajlı olarak süregeldiğine dayanıyor. Siyah ve mavi göz örneğine bakacak olursak, pigment açısından daha zengin olan ve koyu rengi nedeniyle de güneşin zararlı ışınlarına karşı daha koruyucu bir nitelik taşıyan siyah gözü, mavi göze karşı daha başarılı bir fenotip olarak kabul edebiliriz. Bu tip seçilimler, yüzyıllar boyu süregelen şartlarla şekilleniyor. Ancak ortam koşullarında herhangi bir değişiklik meydana geldiğinde veya gen bölgelerinde kalıtsal özellik taşıyabilecek nitelikte mutasyonlar görüldüğünde (kontrollü veya kontrolsüz faktörlerin etkisiyle), genlerin yapıları ve sentezledikleri proteinlerin özellikleri de değişikliğe uğrayabiliyor. Bunun sonucunda da çekinik bir allel baskın hale geçebiliyor ve gen havuzunda, gen frekanslarında farklılıklar meydana gelebiliyor." Dolayısıyla siz de fenotipik özelliklerinize yani fiziksel özelliklerinize bakarak baskın özelliklerinizi tanımlayabilirsiniz. Örneğin kahverengi gözlü, koyu renk saçları, kemikli bir burun yapısı olan vs birisiniz. İşte bütün bu özellikler baskın çıkmış ki sizin fiziksel görünümünüze yansımış. Ama daha ayrıntılı bir inceleme istiyorsanız, DNA dizi analizi yaptırmanız gerekiyor.
biltek.tubitak.gov.tr
Sponsorlu Bağlantılar
Alıntı ile Cevapla
Yeni Konu aç Cevapla

Seçenekler
Stil


İnsanda ve bezelyede baskınlık çekiniklik nedir?

İnsanda ve bezelyede baskınlık çekiniklik nedir? konusu, EĞLENCE VE BİLGİ REHBERİM/Başka Yere Sığmayanlar bölümünde tartışılıyor .



Benzer Konular

Konu Kategori
Bilgisayar DONANIM-YAZILIM-İNTERNET hakkında yararlı bilgiler ! Diğer Bileşenler
Deprem Nedir? C-D
Bios Nedir? Ayarları - Bios Nasıl Güncellenir? Bios Kurtarma ve Peformans Ayarları Driver / BIOS / Firmware
Verem Nedir T-U-V
Matematik Nedir M-N-O


Gündemden Başlıklar

Konu Kategori
Evden eve nakliyat Liseler & Üniversiteler
Şehir ve Firma Rehberi Tatil ve Oteller
Tatil ve Oteller Seo

Tüm Zamanlar GMT +2 Olarak Ayarlanmış. Şuanki Zaman: 06:25 PM.




Powered by vBulletin® Version 3.8.7
Copyright ©2000 - 2014, Jelsoft Enterprises Ltd.
Content Relevant URLs by vBSEO 3.3.2
Tynt Script Sponsored by Information Technology Salary
Bütün Hakları Saklıdır 2005-2011 Rehberim.net