Linux ve Temel Komutlar

[Mesut SAHIN]

LILO



Diskin başına (genellikle MBR - master boot record) yerleşerek bilgisayarın düzgün bir şekilde Linux veya başka bir işletim sistemi ile açılmasını sağlayan program. Uzun açılımı ile LInux LOader. LILO aynı zamanda bilgisayarın Windows ve Linux ile birlikte dönüşümlü olarak açılabilmesini sağlayan bir mekanizma da içerir. Bu sayede istediğiniz zaman bilgisayar açılırken çalışan LILO sayesinde istediğiniz işletim sistemini açabilirsiniz. LILO tüm dağıtımlarla birlikte gelir ve otomatik olarak kurulur.



LINUX



Linux , serbestçe dağıtılabilen, çok görevli, çok kullanıcılı UNIX işletim sistemi, türevidir. Linux, İnternet üzerinde ilgili ve meraklı birçok kişi tarafından ortak olarak geliştirilmekte olan ve başta IBM-PC uyumlu kişisel bilgisayarlar olmak üzere birçok platformda çalışabilen ve herhangi bir maliyeti olmayan bir işletim sistemidir.



UNIX 70' li yılların ortalarında büyük bilgisayarlar üzerinde çok kullanıcılı bir işletim sistemi olarak geliştirilmiştir. Zaman içerisinde yayılmış ve birçok türevi ortaya çıkmıştır. UNIX ismi UNIX Research Laboratories INC şirketinin tescilli markası olduğundan dolayı birçok şirket, aynı temele dayanan işletim sistemleri için değişik isimler kullana gelmişlerdir.



Örnek olarak;

• Hewlett-Packard; HP-UX
• IBM; AIX
• Sun Microsystems; SunOS gibi.

Bugün kişisel bilgisayarlardan süper bilgisayarlara kadar birçok bilgisayar için yazılmış bulunan UNIX türevleri mevcuttur. Ne var ki, bu türevlerin çoğu gelişimi belirli bir noktada durmuş ve yüksek fiyatla satılan ticari yazılımlardır.



Linux, temel olarak Finlandiya Üniversitesin’ de öğrenci olan Linus Torvalds 'ın ve internet üzerinde, meraklı bir çok yazılımcının katkıları ile geliştirilmiştir. Linux, gelişimi açık bir şekilde yapılmaktadır. Bunun anlamı, işletim sisteminin her aşaması açık olarak İnternet üzerinde yayınlanmakta, dünyanın dört bir yanında kullanıcılar tarafından test edilmekte, hataları ve eksiklikleri tespit edilerek düzeltilmekte ve geliştirilmektedir. Zaman zaman bu deneme aşamaları belirli bir noktada durdurulur ve güvenilir bir işletim sistemi sunulup, geliştirme için ayrı bir seriye devam edilir. Geliştirmede yer alan bu açıklık Linux' un en büyük avantajlarından biridir. Gelişimi evrimseldir, hatalar anında kullanıcılar tarafından tespit edilip rapor edilmekte ve birçok kişinin katkısıyla düzeltilmektedir. Bazı işletim sistemi sürümleri, saatler içerisinde güncellenebilmektedir.



Linux, Andy Tannenbaum tarafından geliştirilmiş olan Minix işletim sisteminden esinlenilmiştir. Linus Torvalds, boş zamanlarında Minix' ten daha iyi bir işletim sistemi yaratmak düşüncesiyle 1991 Ağustos sonlarında ilk çalışan Linux çekirdeğini oluşturdu. 5 Ekim 1991 tarihinde 0.02 sürümü Linux ilk defa tanıtıldı. Linus, comp.os.minix haber grubuna gönderdiği yazıda yeni bir işletim sistemi geliştirmekte olduğunu ve ilgilenen herkesin yardımını beklediğini yazmıştı. İşletim sisteminin, çekirdeği için verilen numaralar kısa sürede bir standart kazandı. a.x.y seklinde belirtilen çekirdek türevlerinde y bulunulan seviyeyi, x gelişim aşamasını göstermektedir. Tek sayılı x' ler geliştirme aşamalarını çift sayılı x' ler ise güvenilir Linux çekirdeklerini göstermektedirler. a ise değişik Linux sürümlerini belirtir. Bu yazının hazırlandığı Ocak 1998 içerisinde en son güvenilir (kararlı) Linux çekirdeği 2.0.33, en son gelişim aşamasındaki çekirdek ise 2.1.79'dur.



Linux, gerçekten son yıllarda hızlı bir gelişme göstermiş, çeşitli ülkelerden birçok kullanıcıya erişmiş ve yazılım desteği günden güne artmıştır. Değişik kuruluşlar Linux sistemi ve uygulama yazılımlarını bir araya getirerek dağıtımlar oluşturmuşlar ve kullanımını yaygınlaştırmışlardır.



a) Avantajları



UNIX, işletim sistemine sahip bir bilgisayar kullanmak istiyorsanız ve bu işletim sisteminde platforma bağımlı bir yazılım kullanmıyorsanız, Linux ideal bir çözümdür. Linux ücretsizdir. Sadece işletim sisteminin maliyeti açısından değil, verdiği performans için ihtiyaç duyduğu donanım açısından da çok ucuzdur. Üstüne üstlük çok kullanılan ve bol yedek parçası bulunan bir platform altında çalıştığı için belirli bir Linux sisteminin performansını artırmak için yapılması gereken yatırım, başka bir UNIX iş istasyonunu aynı oranda geliştirmek için gereken yatırıma göre çok düşüktür. Fakat şirketler bazında Linux' un bedava bir işletim sistemi olması genelde göz ardı edilir.



Bir Linux makine, bu sayede sadece işletim sistemi açısından değil donanım olarak da ucuza gelmektedir. Linux, hızla geliştirilmektedir. Bu gelişimin en büyük yararı, eksikliklerin, kullanıcıların talepleri ve çabaları sonucunda hızla giderilmesidir. Linux diğer tüm işletim sistemlerine göre belirli bir donanım için daha hızlı destek verebilmektedir.



Linux, çok değişik donanımlar ve servisler için özel olarak hazırlanır. İşletim sisteminin temelini oluşturan çekirdek, kullanıcı tarafından da derlenebildiği için, bu derleme sırasında sadece kullanım amacına yönelik alt programlarla donatılır. Bu genel olarak daha sistemin performansını artırmaktadır. (Yani, SCSI donanımınız yoksa çekirdeğinizde SCSI ile ilgili alt programlara yer vermezsiniz)



b) Dezavantajları



Linux' un serbestçe dağıtılıyor olması bir çok kişinin, bu işletim sistemine güvenmemesine yol açmıştır. Ciddi bir şey olsa, “bedava olmazdı!” kanısı oldukça yaygındır.



Linux' un sürekli gelişiyor olması en büyük dezavantajlarından biridir. Henüz tüm ihtiyaçlara cevap vermemesi (hala Windows 95/98/ME programlarının bazılarını çalıştıramıyor), gelişimin bazı aşamalarında top yekin değişiklikler yapılması, gelişimi takip etmek için bazen sürekli yenileme yapılması, birçok kullanıcının bu işletim sistemine güvenmemesine yol açmıştır.



Linux, herhangi bir ticari destek altında gelişmemektedir. Bunun en büyük yararı işletim sisteminin, ticari kaygılar taşımamasıdır. Ancak bunun yanı sıra diğer işletim sistemlerinde olan teknik destek, dağıtım ve dokümantasyon alanlarında eksikleri vardır. Özellikle teknik destek eksikliği, anahtar teslim çözümlere alışmış kullanıcıların çokluğu Linux kullanıcılarının sayısını sınırlayan temel faktörler olmuşlardır.



Bu konudaki eksikliği gidermek için, çeşitli gönüllü kuruluşlar, kullanıcı grupları oluşmuştur. Zamanla Linux, teknik desteği ticari bir konu olarak ortaya çıkmıştır. Şu anda tüm Dünya’ da Linux çözümleri konusunda teknik destek veren, danışmanlar bulunmaktadır.



Linux işletim sistemini geliştirenlerin, ticari kaygılar gütmemeleri bazı ticari yazılımların, Linux üzerinde gelişmemesine sebep olmuştur. Linux üzerinde, belirli konularda diğer işletim sistemlerinden aşağı kalmayan yazılımlar bulunmasına rağmen (mesela, Star Office) , belirli bazı konularda çok zayıf kalmıştır (mesela oyunlar).



Linux, üzerinde yer alan çözümlerin hepsi, basit kullanıcıların rahatça kullanabileceği düzeyde değildir. Bazı çözümler, kullanıcıların belirli bir yazılım ve işletim sistemi bilgisine sahip olmalarını gerektirmektedir.



Sonuç olarak, diğer işletim sistemleri ile yapamadığımız birçok uygulamayı, Linux sayesinde gerçekleştirebilirsiniz ve belirli bir donanım ile gösterdiği performansın bir çok işletim sisteminin üzerinde olduğunu söyleyebiliriz. Ne var ki, her uygulama için Linux' un ideal bir çözüm olarak ortaya çıkmadığının bilincinde olmak gerekir. Ama ilerleyen senelerde üzerinde geliştirilen uygulama yazılımları daha çok kişiyi başka işletim sistemleri kullanmaktan vazgeçirecektir.







c) Yazılım Özellikleri



Bir işletim sistemi, ne kadar mükemmel olursa olsun, uygulama yazılımlarının çokluğu ve kalitesi ile varolabilir. Herhangi bir Linux dağıtımı içerisinde, değişik amaçlara hizmet eden birçok yazılım bulunmaktadır. Ancak her geçen gün bu dağıtımlar da yer almayan yeni yeni yazılımlar çıkmaktadır.



Linux' a özel veya Linux üzerinde geliştirilen yazılımların bazılarını internet sitelerinden bulmak mümkündür. Birkaçı elektronik devre tasarım yazılımları, oyun programları gibi birçok değişik yazılım bulunmaktadır. Programcılık ile uğraşan kimseler için de bir sürü imkan sağlayan Linux üzerinde C, C++, Fortran, Java, Pascal, Ada, Perl, Tcl/Tk, ve diğer derleyicileri, bunların dışında editörler, hata ayıklayıcıları bulunmaktadır.



Linux' un bu denli sevilmesi ve yaygınlaşması çeşitli şirketlerin (Macintosh, Sun, IBM gibi) Linux üzerinde çalışan ticari yazılımlar geliştirmesine yol açmıştır.



Linux' un hem konsolda (text) hem de grafik arabirimi olan X-window' da Türkçe desteği vardır. Söz konusu desteğin daha da yaygınlaştırılması ve genelleştirilmesi için çalışmalar devam etmektedir. Türkiye Linux Kullanıcıları Grubu tarafından yürütülen, Türkçe Linux Dağıtımı Projesi - TüLiDaP dahilinde TURKUAZ ortaya çıktı. Turkuaz, LINUX işletim sistemi üzerinde geliştirilen programların tüm Türkçe desteğini bir araya getirmeyi ve bir dağıtım halinde sunmayı amaçlamaktadır.



Diğer işletim sistemlerine belirgin avantajları vardır. Son örnek olarak Aralık 1997' de Pentium tabanlı işlemcilerde, işlemciye bir makine dilinde bir dizi komut gönderildiğinde makinenin çöktüğü açığa çıktı. Bu hatanın yaması Linux işletim sistemleri için 1 hafta gibi kısa bir sürede yazıldı. Fakat, diğer işletim sistemleri için yamalar hala yapılmış değil.



Linux, dizayn aşamasından bu yana hep birden çok kullanıcıyı desteklemek amacıyla yazılmış ve buna göre programlanmıştır ve birden çok görevin, aynı anda yapılmasına olanak veren bir işletim sistemdir.



d) Shell Kavramı



Shell (kabuk), bilgisayar ile kullanıcı arasında bağlantıyı sağlayan ve Unix’ in bir parçası olan bir kavramdır. Girilen komutları bilgisayara iletir ve sonuçları kullanıcıya iletir. (DOS işletim sistemindeki Command.com gibi düşünülebilir)



e) Sistem Gereksinimi



Linux İşletim Sistemi, 8 MB gerçek bellek, 16 MB’ ı swap olmak üzere, toplam 24 MB’ lık hafıza alanında rahatlıkla gerçekleştirir. (Hatta bu belleğin, yarısın da bile çalışabilir)



f) Linux Çekirdeği (Kernel)



Çekirdek, kısaca Linux işletim sisteminde tüm hayati işlemlerden sorumlu olan yönetim kademesidir. (DOS’ taki Command.com gibi düşünülebilir.



Linux' un çekirdeği bir bakıma sistemin beyni sayılır. Dünya üzerindeki dağıtımların hepsi (Mandrake, Red Hat, Caldera gibi) aynı çekirdeği kullanır, tek değişen şey dosya ve dizin yapısı, dağıtıma giren belgeler, paketler vs' dir.



Çekirdek, sistemin düzgün çalışmasından, bilgisayar kaynaklarının düzenlenmesinden, kullanıcılarının görevlerinin sırayla yapılmasından, bellek denetiminden, yan birimlerin (CD-ROM, teyp, disket sürücü vb) çalışmasından ve benzeri işlemlerden sorumludur.



Aslında Linux, pek çok kullanıcının kafasına masaüstüyle, uygulama yazılımlarıyla, sunucu programlarıyla komple bir işletim sistemi olarak girmiş durumda. Ancak durum bundan biraz farklı. Linux, sistemin yönetimini ele alan çekirdeğin (kernel) adına veriliyor. Derlenmiş hali yaklaşık 500Kb tutan çekirdek, kaynak kodlarıyla sıkıştırılmış halde 20Mb'dan fazla yer kaplıyor. Bu kadar alanda tüm donanım sürücüleri de bulunuyor.



g) Root



Sistemdeki en yetkili kullanıcı, bir başka deyişle sistemin imparatoru. Linux işletim sistemini yönetmek için root kullanıcısı parolasına gerek vardır. Genellikle ağ servisleri, sistem servisleri, kullanıcı açma ve kapama, yedekleme yapma için tüm işlemler root kullanıcısının görevidir ve sistemin tüm sorumluluğu da bu kullanıcıdadır.



h) GNU



Linux projesinin, bugünkü başarısının en büyük nedenlerinden birisi Özgür Yazılım Vakfı (Free Software Foundation - FSF) tarafından hamiliği yapılan GNU projesidir. GNU projesi kapsamında yüksek kalitede bir çok geliştirme ve uygulama yazılımı açık kaynak kodu ile birlikte özgürce dağıtılmaktadır. Bu bağlamda, Linux işletim sisteminin, yalnızca çekirdeğini oluşturmaktadır. Sistemin tüm diğer bileşenleri, GNU vb. kaynaklardan sağlanan özgür yazılım ürünlerinden oluşmaktadır.



Linux, çekirdeği (kernel) Linux B. Torvalds tarafından GPL (General Public License) altında tescillenmiştir. Her isteyen kendi kopyasını yapabilir, satabilir, başkalarına dağıtabilir.



i) Linux Çeşitleri



Çeşitli linux çeşitleri ve fiyatları;



Slackware 10 milyon

Belki de en yaygın olarak yer alan dağıtım, Slackware dağıtımıdır.



Red-Hat 12 milyon

Kurulum sırasında rahatlıkla takip edilebilen menüler ve grafik ekranı var. İnternet’ e bağlanabiliyor.



Gelecek 19 milyon

Web tabanlı linux entegrasyonu geliştire biliyor.



Debian 10 milyon

Deneyimsiz kullanıcılara göre Debian tam bir maceradır.



Caldera 5 milyon

Caldera Linux, masaüstünde ve küçük-orta ölçekli sunucularda ideal bir linux dağıtımıdır.



InfoMagic 7 milyon

Diğer linux dağılımları arasında kendine farklı bir yer edinmiştir.



SuSe 59 $

1993 yılında birkaç Alman genci, Slackware yazılımını baz alarak SuSe’ yi geliştirmişlerdir.





Mandrake 15 milyon

3 yıl önce Fransa’ da Mandrakesoft tarafından geliştirilmiştir.



Turkuaz 12 milyon

Türkçe destek sağlar.


j) KDE ve GNOME



Her ikiside pencere yöneticisidir, seçim yapma olanağınız da var, Switchdesk komutu size bu konuda yardımcı oluyor.



Temel Linux Komutlar



Daha önce, UNIX tabanlı bir işletim sisteminde çalışanlar için Linux, öğrenilmesi çok kolay bir sistem olacaktır. Standart bir UNIX sisteminde yer alan hemen hemen tüm komutlar, Linux' a taşınmıştır. Onlarca çeşit kabuğun yanı sıra, programcının işini kolaylaştıran diller ve temel her türlü komut (, ls, less, finger), Linux' ta vardır.



Ağ ve İnternet uygulamaları için elm ve pine (Pine Is Not Elm) yanında metin editörleri olarak vi, vim (vi' in daha gelişmiş sürümü), pico ve joe sayılabilir. Editörlerden, Emacs da Linux altında denemeye değer programlardandır. Kelime işlem programlarından troff, groff (GNU troff) ve daha modern metin işleme yazılımlarından TeX ve LaTeX sayılabilir. Ayrıca Windows ara yüzü olan Linux sürümlerinde Star Office kullanma şansıda vardır.



Bazı program isimlerinin (GNU-tar, GNU-bash gibi) başında görebileceğiniz GNU (Gnu is Not UNIX!), Linux için de yazılım ve programlar üreten bir kuruluştur. GNU, lisansını ve yazarını korumak koşuluyla programları kaynak koduyla birlikte Linux kullanıcılarına dağıtır. Örnek olarak tcsh ve GNU bash, Linux altında en çok rağbet edilen iki kabuk ismidir. Diğer kabuklar arasında zsh, ash, ksh ve csh sayılabilir.



Login : Linux server’ a bağlanmak için, (önceden kayıtlı isek) kullanıcı adımızı girdiğimiz ve arkasından şifremizi girdiğimiz bir komuttur. (Windows 95/98/ME’ ye girerken karşımıza çıkan şifre ekranı gibi düşüne biliriz ama burada şifreyi girmek zorundayız, yoksa bağlanmamıza izin vermez)



Örnek : bilmuh login:koseoglu <Enter>

Password:*****



Passwd : Şifre değiştirmek için kullanılır.



Örnek : passwd <Enter>

Changing password for koseoglu

Old password:*****

New password:******

Retype new password:******



Logout : Linux Sisteminden çıkmak için kullanılır.



Örnek : logout <Enter>



Finger : Kullanıcılar hakkında bilgi verir. Parametresiz kullanıldığı zaman sistemdeki tüm kullanıcılar hakkında bilgi verir. Açılış klasörü (directory) ve kullanılan shell (kabuk) ismi, login name, gerçek isim, terminal, boş durma zamanı (idle time), sisteme giriş (login) zamanı, biliniyorsa ofis bilgisi verilir (buna, kısa (short) form denir). İsim (name) parametsesi kullanıldığında, verilen isim hakkında yukarıdaki bilgileri verir.



Örnek : finger koseoglu <Enter>



Ls : Linux Sistemde bulunduğumuz dizinde bulunan dosyaları listeler (DOS’ taki DIR komutu gibi)



Örnek : ls <Enter>





Clear: Linux İşletim Sisteminde ekran görüntüsünü temizler.



Örnek : Clear <Enter>

[hbnakipoglu]

KOMUTLAR

Konsolda her komuttan sonra helpine bakarsanız o komutun tüm fonksiyonlarını görebilirsiniz.Örnek :

ls --h

veya : ls --help

root@aku: ~# _
tipik bir komut yorumlayıcı komut (prompt). Komutların biçim ya da yapısı kullanıcının isteğine göre oluşturulabilir. Bizim özel örneğimizde "@" iminden önceki etiket (root ) şu anda geçerli olan kullanıcıyı, aku ise sistemin konak adını belirtiyor. ~ karakteri, yöneticinin hesabı halinde /root olacak olan kullanıcıların anayerleşim (home) dizinini gösteriyor ve son olarak da "#" komutu bu özel hesabın süper kullanıcıya ait olduğunu belli ediyor. Kullanıcı şimdi hareketeden imleçten sonra herhangi bir komutu girebilir.

ls: dizin içeriğini listeler
Örneğin: root@aku:~$ ls
BasiliX/ dead.letter mail/
root@yonca:~# ls -l deneme
Bu örnekte kullanıcının nasıl bir komut (ls), bir komut seçeneği (-l) ve bir parametreden (deneme) oluşan bir deyim oluşturduğunu görebiliriz. Kullanıcı enter tuşuna bastığında, Linux deneme dosyasını listeleyecektir (dosyanın büyüklüğü, oluşturulduğu tarih, ve birkaç başka özelliğini görüntüleyecektir.) Bir kabuk deyiminin genel yapısı, bir karakter boşluktan sonra komut adını izleyen seçeneklerden oluşur.

ls -l -a deneme
Seçenekler aşağıdaki gibi birlikte de kullanılabirler:

ls -la deneme
Son olarak, komut dosya olarak birden fazla dosyaadı belirtilebilir, bunlar da birbirinden boşluk karakteriyle ayrılmalıdır.

ls deneme word yedek
Bu, deneme, word ve yedek dosyalarını ayrıntı vermeden listeler. Dosyaların daha ayrıntılı bir tanımlamasını almak isteyen daha önceki gibi -l seçeneğini kullanabilir.

ls -l deneme word yedek

Linux, sistemin nasıl kullanılacağı hakkında çok geniş ağiletişimli (online) bilgiye sahiptir. Bir komutun adını biliyor ve nasıl kullanıldığını öğrenmek istiyorsanız :
man [komut]
Bu, komutunun elyordam sayfasını oluşturacaktır. Hemen hemen tüm sistem komutları için elyordam sayfaları sistemde var durumdadır. man komutunun kendisinin seçenekleri hakkında daha çok bilgi almak isterseniz, yalnızca man man yazmanız yeterli. Bir UNIX buyruğunun seçeneklerini akılda tutmak asla gerekmez. Çünkü ağiletişimli elyordam sayfaları her zaman belleğimizi tazelemek için hızlı ve kolay bir yol sağlar. Öte yandan öğrenmek istediğiniz şeyin konusunu ya da bir açkı sözcüğünü biliyorsanız şunu deneyin:

apropos [subject]
Bu, konuyla ilişkili tüm komutların bir listesini verecektir. root@yonca:~$ apropos zip
atalkd (8 ) - AppleTalk RTMP, NBP, ZIP, and AEP manager
bzip2, bunzip2 (1) - a block-sorting file compressor, v1.0 bzcat - decompresses files to stdout bzip2recover - recovers data from damaged bzip2 files
explodepkg (8 ) - Extract the contents of a tar+GNUzip package (such as a Slackware software package) in the current directory.
funzip (1) - filter for extracting from a ZIP archive in a pipe
gzip, gunzip, zcat (1) - compress or expand files
jaztool, ziptool (1) - Tool for Iomega JAZ and ZIP drives
mzip (1) - change protection mode and eject disk on Zip/Jaz drive '" t TQ $1 ..
unzip (1) - list, test and extract compressed files in a ZIP archive
unzipsfx (1) - self-extracting stub for prepending to ZIP archives
zforce (1) - force a '.gz' extension on all gzip files
zip, zipcloak, zipnote, zipsplit (1) - package and compress (archive) files
zipgrep (1) - search files in a ZIP archive for lines matching a pattern
zipinfo (1) - list detailed information about a ZIP archive


ls --help:
Bazı komutlar --help parametresiyle birlikte verildiğinde mümkün olan tüm seçeneklerin kısa bir tanımını verirler.
Bir komutun çıktısı bir ekrandan fazlasını dolduruyorsa kaygılanmak için bir neden yoktur, çıktıyı okumak için klavye üzerindeki PageUp ve PageDown tuşlarını kullanmak yeterlidir. Çoğu Linux sürümü çeşitli programlar ve yararları hakkında birçok kaynakbilgi (document) içerir. Bu kaynakbilgiler /usr/doc dizinindedir. Örneğin tetex ile ilgili bilgi için yalnızca bu dizine girip more tetex yazmanız yeterlidir. /usr/doc dizinindeki dosyaların çoğu ASCII dosyalarıdır. Daha da çoğu var. info sayfaları komutların tanımlarını ve uygulamalarını içerir. emacs editöründen [Control+h][Control+i] tuşlarıyla kolayca erişilebilen info sayfalarında da açıklamalar bulabiliriz.

$ ls -l
drwxr-xr-x 3 fenix fenix 1024 Jun 15 1997 Calendar
drwx------ 5 fenix fenix 1024 Nov 6 19:35 Desktop
drwx------ 2 fenix fenix 1024 May 16 1997 Mail
drwxrwxr-x 2 fenix fenix 1024 Mar 10 00:28 X11
lrwxrwxrwx 1 root root 11 Mar 13 20:53 ada -> private/ada
drwxrwxr-x 2 fenix fenix 1024 Mar 10 00:28 bin

cp: Dosya kopyalama
Bu komut dosyayı başka bir dizinde bulmak veya yeni başka bir ad vermek için dosya kopyalamaya izin verir.
root@aku:/home/web# cp index.html /home/www/
Eğer, yedek varolan bir dizin değilse, komut, dosyayı başka bir ad altında kopyasının yaratılmasının istendiği yorumunu yapacaktır. Buradaki yedek dizini home altındaki son klasörünün içine kopyalanacaktır.

mv: Dosya taşıma
mv "MoVe" demektir ve taşı anlamına gelir. Bu komut ile dosyaları yeniden adlandırabilir veya diğer bir dizine taşıyabilirsiniz.
root@aku:/home/web# mv index.html /home/www/
Eğer yedek varolan bir dizin olmasaydı, dosyayı yeniden adlandırmak istediğiniz yorumu yapılacaktı. Yedek dizini home altına taşınacaktır.

cd: dizinin içine girmek
Argümansız cd buyruçu ilk dizine geçişi sağlar. Eğer yetkin kullanıcı (superuser) iseniz bu komut size /root/ dizinini verecektir; eğer hasan iseniz /home/hasan'a gideceksiniz. Burada görebildiğiniz şey dizinlerin sağ tarafa eğimli çubuklara sahip olduğu gerçeğidir Son olarak, /home ~ karakteri ile yer değiştirebilir. Bu nedenle, cd ~yedek bizi /home/yedek 'ğe götürür. root@sezer:/home/webadmin# cd linuxweb
root@sezer:/home/webadmin/linuxweb#

mkdir: dizin oluşturmak
root@sezer:/home/webadmin# mkdir linuxweb
root@sezer:/home/webadmin/linuxweb#
mkdir [dizinadı] biçiminde çok basit bir yapıdır ve bu ad altında bir dizin yaratır.

rmdir: boş bir dizini silmek
root@sezer:/home/webadmin# rmdir linuxweb

İçinde dosyalar bulunmayan bir dizini yok etmek istiyorsanız, rmdir [dosyaadı] komutuyla yapılır. Eğer dosyalara sahip dizinleri yok etmek istiyorsanız (ya da diğer dizinler) rm komutuna bakın.

rm: dosyayı silmek
rm [dosyaadı] ile her tür dosya silinir.
Diğer ek komutları: -i Dosyayı silmeden önce doğrulama gerektirir.
-r Bir dizini ve onun tüm içeriğini siler.
-rf Bir dizini ve onun içeriğini herhangi bir doğrulama gerektirmeksizin siler.

ln: diğer dosyalara link vermek
Linux dosyaların ayrı adlara sahip olduğunu veya onlara ayrı dizinlerden erişebileceğimizi varsayar. Bu, bağlantılar ile yapılır. İki türü vardır: " katı: bağlantıda dosya içeriğinin tamamını kopyalar, kaynak dosya veya tersine bağlantı değiştiğinde karşılığı da değişir. " simgesel: Kopyalamaz, kaynak dosyaymış gibi çalışır. Bu yolda dosya içeriğinin kopyası yoktur, böylece tekerde boş yer kalır. Bugünlerde neredeyse yalnızca bu tür bağlantılar kurulmaktadır. Bu yolla dizinler sadece simgesel bağlantılara izin verir. Katı bağlantılar ln ile yapılır. Ve simgesel bağlantılar ln -s [kaynakdosyalar] [erekdosya] ile yapılır.

cat:dosyanın içini gösterir
cat [dosyaadı]

more: sayfalamalı dosya içeriği gösterimi, eğer göreceğimiz dosya çok uzunsa (ekranda görmek istediğimiz birçok satırı varsa), en üstteki ilk satırları yitireceğiz. Çözüm ise ekran buffer kullanmaktır. Bu buffer altında, Mays+Repag ile yer değişimi sağlanabilir. Fakat bu buffer sınırlı büyüklüktedir ve çoğu kez yardımcı olmaz. more buyruğu dosyaları sayfalayarak görmemizi sağlar.
more [dosya-adı]
Bu etkileşimli bir programdır. Daha ilginç olan "keys" (etkileşimli komutlar) aşağıdadır: Açkı Fonksiyon (Key Function)
spacebar Bir sayfa ileri
b bir sayfa geriye al
return bir satır ilerle</td>
/[string] katar'ın dosya içindeki bir sonraki yerini bul
?[string] katar'ın dosya içindeki son görüldüğü yeri bul
q bırak çık

chmod:dosya izin haklarının değiştirilmesi
Düzenli kullanıcılar (root her şeyi yapabilir) yalnızca sahip oldukları dosyaların erişim izinlerini değiştirebilirler. Bu, boşlukla ayrılmış 2 parametre türünün birleşimidir.
chmod [kim][+/-] [yenihaklar] [dosya]
kim'de aşağıdakilere gönderim yapabiliriz: Kim Betimlemesi u dosyaya sahip olan kullanıcı
g dosyaya sahip olan grup
o geriye kalan kullanıcılar
a herhangi bir kullanıcı (sahip, grup, diğerleri)
+ ile izin hakları ekler - ile izin haklarını çıkartırız.
Yeni izinlerde hangi izinlerin eklendiğini veya kaldırıldığını gösteriyoruz. Bunlar ls yardımı ile uzun listenin ilk alanındaki harfler ile betimlenirler (Bunun anlamı, rku, w:yaz, x:çalıştır veya konuk ol, s:SetUID şeklindedir).

chmod u+rw my
Bununla sahip (bu genellikle sizsiniz), my dosyası üzerinde okuma ve yazma iznine sahip olur.

chmod a-x directory
Ve bununla tüm kullanıcıların (siz ve sahip dahil) directory dizinine konuk olma izinlerini kaldırıyoruz.
chmod diğer ve daha gelişmiş niteliklere sahiptir, bunları burada görmeyeceğiz, fakat man chmod komutunu kullanarak elyordam sayfaları kullanabilirsiniz:.

man chmod
* : Herhangi bir katara (0 veya daha çok sayıda) gönderme yapar

rm *:Bütün dosyaları sil.

rm a* :a ile başlayan tüm dosyaları sil.

rm bet*as :bet ile başlayıp as ile biten tüm dosyaları sil.

? :herhangi karakter (yalnızca bir)

cat c?t : c ile başlayan ve sonu t ile biten tüm dosyaların içeriklerini görüntüler.

[group]: köşeli parantezler arasındaki karakter grubu

more [tp]erez:Eğer varsa, sayfa düzeninde terez ve perez dosyalarını gösterir.
cp c[AEIOU]endo directory c ile başlayan, [ ve ] arasında verilen büyük harflerle süren ve endo ile sona eren dosyaları directory adlı dizine kopyalar. Aralıkları yaratmak için "-" kullanabiliriz:

mv *[a-z] trash :Büyük harf ile bitmeyen tüm dosyaları trash adlı dizine taşır. Aralıkların dışı da taban alınabilir:

ls [!a-zA-Z]* :İlk karakteri büyük veya küçük harf olmayan dosyaları listeler.

nl :Bir dosyayı satırlarını numaralamak ve mantıksal sayfalar halinde göstermek için kullanılır.
nl komutu nl [seçenekler][dosya] şeklinde kullanılır. $nl x _file
1 aku
2 bim


wcosyada bulunan satır,kelime veya karakter sayısını gösterir.Sokakta başka anlama gelir
$wc index.html
59 95 1188 index.html


pwd: Kullanıcı dizinler üzerinde hareket ederken zaman zaman hangi dizin üzerinde çalıştığını öğrenmek için bu komut kullanılır.
$pwd
/usr/ser


chown:Bir dosyanın veya dizinin paremetresinde tanımlı bulanan dosya veya dizinin sahibi parametrelerini değiştirir. Dosya veya dizin sahibi parametresi /etc/passwd dosyasında, kullanıcı kimliği(user ID) veya bağlantıı ismi (login name) olarak kayıtlı bulunmak zorundadır.Dosya ve dizin parametreside /etc/group dosyasında, group kimliği (group ID)veya gurup ismi (group name ) olarak kayıtlı olmak zorundadır.
chown [-f][-h][-R] sahibi[:grubu]{dosya I dizin}

ps:Aktif işlemler hakkında çeşitli bilgileri görüntüler root@yonca:~/mail$ ps
PID TTY TIME CMD
15085 ttyp1 00:00:00 bash
15232 ttyp1 00:00:00 ps
You have new mail in /var/mail/root

kill:Çalışan süreci durdurmak için singal gönderir.Bir root kullanıcı herhangi bir süreci kil komuduyla öldürebilir.Eğer root kullanıcısı değilseniz sadece kendinize ait işlemleri öldürebilirsiniz.
kill [-s{sinyal ismi Isinyalnumarası}]süreç tanıtım numarası (PID)

lprmline printer remove)Printer'da döküm için bekleyen işlemleri sıran çıkarır.
lprm[-P Printer][görev sırası][Kullanıcı adı..][-]

echo:İfadeleri görüntülmek için bu komut kullanılır,kabuk programlarında kullanılır.
Önce a değişkenini "hasan"'a aktaralım sonra da echo komutula hasanı görüntüleyebiliriz.
$ a=hasan
$echo $a
hasan
$_

date:Sistemin tarihini ve zamanını gösterir.date komutu "date+%X"şeklinde kullanılır.
$date
Mon Jan 11 13:29:48 Mest 2002

tailosyanın son bölümünü görüntüler.
$tail yedek
yedek dosyasının son 10 satırını görüntüler.

uname:İşletim sistemi hakkında bilgi verir.Kernelinizin sürümünü görmek için "uname -r" .
-m Makinanın donanımının adını verir.
-n Nodename i yazar. Nodename sistemin network iletişimi için kullanılır..
-r Print the operating system release
-s Sistem ismini yazar
-v İşletim sisteminin versiyonuu yazar
-a yukarıdaki bilgilerin tamamını yazar

ping packet internet groper)Bir network bilgisayara ICMP(Internet Control Message Protocol)echo paketi gönderir ve geri dönen paketleri bildirir.

Hostname:Paketlerin gönderildiği bilgisayarın ismini belirtir.

mount :Üzerinde bir dosya sistemi olan bir disk birimine veya parçasına okuma veya yazma amacıyla ulaşabilmek için bu birim veya parçayı / dosya yapısında bir alt dizine mount edilmiş olması gerekir./dizini bilgisayarın açılması sırasında otomatik olarak mount edilmektedir. Eğer bu kök dizini bilgisayarın açılması aşamasında mount edilmezse , o bilgisayar zaten açılmaz.Diğer disk ve disk parçalrı otomatik olarak mount edilmesi için gerekli işlemler ise sistem yöneticisi root tarafından yapılır. Otomatik olarak mount edilmesi istenen diskler ve mount edilecekleri dizinler /etc/filesystems dosyasında tanımlanır.
aku@yonca:~$ mount

/dev/sda1 on / type ext2 (rw)

/dev/sda3 on /home type xfs (rw)

none on /proc type proc (rw)


mailx:Mesajların elektronik olarak alınması ve gönderilmesi için ortam sağlayan bir yazılımdır. "mailx"komutu mesaj okunurken saklama silme ve mesajla yanıtlama olanağı sağlar.
mailx [seçenekler] [isim]
utebay@yonca:~$ mailx
Mail version 8.1 6/6/93. Type ? for help.
"/var/mail/utebay": 26 messages 25 unread
1 MAILER-DAEMON@yonca. Sat Jun 29 09:37 13/546 "DON'T DELETE THIS MES"
2 [Sadece pasaj sakinleri linkleri görebileceklerdir. lütfen kısa bir vaktinizi ayırın ve pasajımıza üye olun.. ] Fri Jun 28 17:44 67/2841 "[Linux] Re: ntfs moun"

grep: Karekterlerden oluşan belirli kalpıları bir veya daha fazla dosya içinde aramınızı sağlayan komuttur.
grep[seçenekler]ifade [dosya...] $ cat deneme.c
include "stdio.h"
main ()
{
printf ("merhaba");
return(0)

du Komutu (Diskin Durumu):Sistem yöneticisi zaman zaman disklerin nasıl kullanıldığını öğrenmek için bu komut kullanılır.Aşırı büyüyen dosyalar ve dizinleri belirlemesi,sağlar.
utebay@yonca: ~$ du
8 ./BasiliX
12 ./mail
0 ./.ssh

cut:Bir dosya içerisindeki satırların içerdiğialanların keserek belirli bir yere kopyalamak için kullanılır.
cut [seçenekler][dosya]


chgrp:Bir dosyanın yada klasörün grup sahipliğini değiştirmeye yarar.
chgrp[-f][-h][-R]Grup{Dosya....|Klasör....}

who komutu:Sistemde o anda kimlerin çalıştığını saptayan komuttur.
who [seçenekler][isimler]

umount: Mount edilmiş bir kütük sistemini, bilgiisayarın /kütük sisteminden ayırmak için kullanılır.Bu işlem genellikle CD ler için kullanılır.
{umount|unmount}[-f][-a]|[all|allr|Device |Directory|File|FileSystem|-n Nome|-t Type]

Paste: Aynı bir dosyanın veya başka dosyaların bellirli kısımlarını bir araya getirmek için kullanılır. Paste komutuyla ister yatay, isterse düşey olarak birleştirme işlemi yapılabilir.
paste[seçenekler][dosya..]

head: Dosyalrın ilk kısmını listeler.Verilen dosyanın belirtilen kadar satırını, belirtilmemişse ilk 10 satırını listeler. Eğer dosya verilmemişse veya'-'dosya adıyla karsılaşılasırsa standart girdiler okunur.Eğer birden fazla dosya verilmişse her dosya listelemesinde önce ==> ve <== içine koyulmuş dosyaların adlarından oluşan başlıklar listeler.

FTP: İki Bilgisayar arasında dosya transferini sağlar.Uzaktaki bilgisayara dosyalar koyabilirsiniz, yada uzaktaki bilgisayardan yerel bilgisayarlardan yerel bilgisayarlara dosyalar indirebilirsiniz.

diff: Dosyalar arasındaki farklılıkları ortaya koyarak,gerekiyorsa değişiklik kullanılır.
diff [seçenekler] dosya-1 dosya-2

alias Bir komuta icin kisayollar yaratmak icin
at Belirlenen bir zamanda programi calistirmak icin
atq Liste halinde at icin bekleyen programlari verir
atrm at listesinden bir programi silmek icin
cat Programin icerigini standart cikti cihazinda gosterir
chfn Finger ile saglanan bilgileri degistirmek icin
chsh Kullandiginiz kabuk programini degistirmek icin
cp Dosyalari kopyalamak icin
dd Disk iceriklerini kopyalamak icin
df Kullanilabilir disk alani
dir Klasorun icerigini goruntulemek icin
dmesg Acilis mesajini goruntulemek icin
dump Sistemleri yedeklemek icin
e2fsck Dosya sistemlerini hataya karsi kontrol etmek icin
export Kabuk icinde cevre degiskeni yaratmak icin
find Dosyalari bulmak icin
fdformat Dusuk seviye disk formatlama
fdisk Yeni disk bolumleri yaratmak veya silmek icin
finger : Sunucudan kullanici bilgisini almak icin
free : Hafiza (RAM) Takas Alani(Swap) bilgisi icin
grep : Verilen karekter grubuna uyan satirlari bulmak icin
groupadd veya addgroup* : Yeni bir kullanici grubu yaratmak icin
groupdel veya delgroup* : Kullanici grubu silmek icin
groups : Sistemdeki kullanici gruplarini listelemek icin
gzip : Dosyalara sikistirma yapmak veya acmak icin
halt : Sistemi kapatmak icin
host : Sunucu bilgisine bakmak icin
ifconfig : Ağ(Network) arayuzlerini tanimlamak icin
init : Calisma Seviyesini (Run Level) tayin icin ; konsol seviyuesi "init 3" , xwindow masaüstü grafik seviyesi " init 5 " , shotdown kapatma seviyesi " init 6 "
insmod : Modulleri yukleyebilmek icin
kill : Calisan surecleri durdurmak icin (process)
less : Dosyalari goruntulerken filtre koymak icin
ln : Dosya veya klasorler arasinda link yaratmak icin
locate : Verilen karektere uyan dosyalari belirlemek icin
login : Sisteme baglanmak veya kullanici degistirmek icin
logout : (ctrl+d) Sistemden ayrilmak icin
lpc : Yazici kuyrugunu duzenlemek icin
lpq : Yazici kuyrugunu goruntulemek icin
lpr : Dosylari yazdirmak icin
ls : Klasor icerigini listelemek icin
lsmod : Yuklu modulleri gormek icin
make : Dosyalari derlemek veya bakim yapmak icin
makewhatis : "whatis" veritabani yaratmak icin
man : Manual sayfalarini goruntulemek icin
mcd : DOS disketindeki bir klasore gecmek icin
mcopy : DOS disketine dosya kopyalamak icin
mdel : DOS disketinden dosya silmek icin
mdeltree : DOS disketinden klasor silmek icin
mdir : DOS disketindeki bir klasorun icerigini goruntule
mformat : DOS disketini formatlar (bicimlendirir)
mkbootdisk : Acilis diketi yaratmak icin (boot disk)
mkdir : Yeni bir klasor yaratmak icin
mkswap : Takas alani yaratmak icin (Swap Space)
modprobe : Modulleri (sistem suruculeri) yuklemek icin
more : Klasor ve dosyalari goruntulerken filtre koymak icin
mount : Dosya sistemleri ve Cihazlari sisteme tanitmak icin
mv : Dosyalari tasimak veya isimlerini degistirmek icin
netcfg : (her dagitimda bulunmaz) Ag Yapilandirma Araci
netstat : Ağ baglantilarinin durumunu gosterir
nslookup : Isim Sunucusunu (Name Server) kullanmak icin
passwd : Kullanici sifresini degisitirmek icin
ping : Ağ uzerinde bir sunucunun varligini kontrol icin
printtool : Yazici kurmak icin
ps : Sureclerin ozelliklerini gostermek icin
pstree : Surec yer aldigi mantiksal agaci gostermek icin
pwd : O an icinde bulunulan klasoru gostermek icin
reboot : Sistemi tekrar baslatmak icin (shutdown -r now)
restore : Dump yedek dosyalarini ilk haline getirmek icin
rm : Dosyalari silmek icin
rmdir : Klasorleri silmek icin
rmmod : Yuklu modulleri kaldirmak icin
rpm : RPM paketlerini yonetmek icin örn: rpm -i deneme.rpm
set : Kabuk cevre degiskenlerini degistirmek icin
shutdown : Sistemi kapatmak icin
startx : X Windows alt sistemini baslatmak icin
su : Bir baska kullaniciya gecmek icin(switch user)
sync : Tampon veriyi hard diske yazmak icin
sysinfo : Sistem ile ilgili bilgi almak icin
tar : Sikistirilmis arsivler yaratmak icin veya açmak için örn :tar xvf deneme.tgz
top : Calisan surecleri goruntulemek icin
touch : Boş bir dosya yaratmak veya olan dosyanin zaman bilgilerini degistirmek icin(yaratilma,erisilme gibi)
traceroute : IP paketlerinin izledigi yolu goruntulemek icin
umount : Sistemde yuklu bulunan dosya yapilarini sistemden ayirmak icin
uname : Sistem hakkinda bilgi almak icin örn : uname -r
unzip : Sikistirilmis dosyalari eski haline getirmek icin örn unzip deneme.zip
updatedb : "locate" veritabanini yaratmak,guncellemek icin
uptime : Sistemin ne kadar uzun zamandir acik kaldigi,
useradd veya adduser* : Yeni kullanici hesaplari eklemek icin
userdel veya deluser* : Kullanici hesaplarini silmek icin
usermod : Kullanici hesaplarini duzenlemek icin
whatis : Komut hakkinda basit icerik saglamak icin
whereis : Komut icin uygulama,kaynak ve manual dosyalarini belirlemek icin,
which : Program icin uygulama dosyasinin dosya sistemindeki yerini belirlemek icin,
who : Kimin o anda sisteme bagli oldugunu gormek icin
whoami : Sisteme bagli bulunan kullanicinin kim oldugunu goruntulemek icin
xlock : X Windows alt sistemini kilitlemek icin
* Kullandiginiz dagitima gore degisiklik gosterebilir.

KDE Klavye Komutlari :

ctl+tab : Masaustleri arasinda gecis icin
alt+tab : Uygulamalar arasinda gecis icin
alt+f1 : Uygulama menusunu acmak icin
alt+f2 : Komut penceresini acmak icin
alt+f3 : Pencere menusunu acmak icin
alt+f4 : Pencereyi kapatmak icin
f1 : Yardim gorutulemek icin
f2 : Pencerede bir kelimeyi aramak icin
f3 : Pencere aramasinda bir sonraki eslesmeye gitmek icin
space : Dosyalari secmek/secmemek icin
ctl+n : Dosya yoneticisi penceresini acmak icin
ctl+a : Icinde bulunulan klasorde butun dosya ve klasorleri secmek icin
ctl+t : Icinde bulunulan klasorde terminal penceresi acmak icin
ctl+w : Pencereyi kapatmak icin
ctl+f : Dosya bulmak icin
ctl+c : Kopyalama islemi icin
ctl+v : Yapistirma islemi icin


GNOME Dosya Yoneticisi (Nautilus) Klavye Komutlari:

ctl+b : Favorilere ekle
ctl+d : Kopyala
ctl+f : Bul
shift+ctl+f : Web Aramasi
ctl+i : Ozlellikleri Goster
ctl+h : Ana Sayfa
ctl+u : Bir seviye yukari
ctl+n : Yeni Klasor
ctl+o : Aç
ctl+w : Pencereyi Kapat
shift+ctl+w : Butun pencereleri kapat
ctl+= : Yakinlas
ctl+- : Uzaklas
ctl+[ : Geri
ctl+] : Ileri
ctl+t : Cop kutusuna koy
ctl+r : Yenile/Guncelle
ctl+a : Hepsini Sec


Komut ya da kavram adı Açıklaması
. Halihazırdaki dizini gösterir.
.. Önceki dizini gösterir.
~ Aktif kullanıcının ev dizini
cd .. Önceki (üst) dizine geç.
ls .. Önceki (üst) dizinin içeriğini göster.
CTRL-C Çalışan bir programı keser (komut satırına düşürür).
TAB Komut/dosya ismi tamamlama
apropos <kelime> İçinde "kelime" geçen tüm kılavuz sayfalarını tarar.
cp <dosya1> <dosya2> dosya1'i dosya2'ye kopyala.
PATH Çalıştırılabilir dosyaların yerini gösteren değişken
echo $PATH Bir dosya çalıştırılmadan önce nereye bakılacağını gösterir.
SHELL Altında çalışılan kabuk.
echo $SHELL Çalışan kabuğu gösterir.

[Raskolnikov]

ls Dizinde bulunan herşeyi listeler.
ls -a Gizli dosyalar ve dizinlerle beraber listeler.
ls -l Bütün dosyaları boyut ve tarihini göstererek listeler.

tar -zxpf Uzantısı tar.gz olan sıkıştırılmış dosyaları açar.
tar -xpf Uzantısı .tar olan dosyaları açar.
gunzip Uzantısı .gz olan dosları açar.
cp Dosyayı kopyalar.
mv Bir dosyayı başka bir dizine taşımanızı sağlar yada dosya adını değiştirir.
mkdir Yeni bir dizin oluşturmanızı sağlar.
rmdir Belirtilen dizini silmenizi sağlar.
rm Dosya silmenizi sağlar.
rm -rf Dizin silmenizi sağlar.
cd Belirtilen dizine geçmenizi sağlar.
cd .. Bir üst dizine geçmenizi sağlar.
cd ~ En üst dizine çıkmanızı sağlar.
pwd O anda bulunduğunuz dizini görüntüler.
pico Belirtilen dosyayı text editör ile düzenlemenizi sağlar.
ftp Belirtilen siteye FTP bağlantısı sağlar.
lynx Belirtilen siteyi görüntüler.
df Harddisk istatistiklerini gösterir.
quota Disk kullanımınızı gösterir.
uname İşletim sisteiminin durumunu gösterir.
whoami Kendi bilgilerinizi gösterir.
who Sunucuya bağlı olanları gösterir.
last Hesabınıza yapılan en son bağlantıyı gösterir.
whereis Belirtilen dosyanın nerede olduğunu gösterir.
BitchX IRC programını çalıştırır.
mail Postalarınızı kontrol eder.
ps -x Sizin çalıştırdığınız işlemleri gösterir.
ps -a Sunucuda çalıştırılan tüm işlemleri gösterir.
ps -ux Çalıştırılan işlemlerin CPU/RAM kullanımıyla gösterir.
kill Pid numarası verilen işlemi durdurur.
kill -9 Pid numarası verilen eggdrop işlemini durdurur.
killall Belirtilen program türündeki tüm işlemleri durdurur.
whatis Belirtilen komutun açıklamasını verir.
man Komut hakkında yardım görüntüler
passwd Shell hesabınıza girerken kullandığınız şifreyi değiştirmenizi sağlar.
vhosts yada vhost Sistemde bulunan vhostları (virtual host) listeler.(BNC için kullanabilirsiniz)
ROOTMAKİNADAN İP ÖĞRENME: ip addr
ROOTTA HESAP AÇMAK : adduser login & chown mavigok /home/login & passwd pass1 , passwd pass2
reboot: Sunucuya restart atar
service mysqld restart: mysql restart atar
service httpd restart: apache ye rest atar
service httpd stop : Sitelere ulaşımı kapatır
apf -d ipadresi : verilen ipe ban atar
service apf restart : apf ye restart atar
netstat -n : sunucuya baglanan ipleri gösterir
netstat -a sunucuya baglanan reseller ipleri gösterir(Proxy kullanmanız fark etmez her zaman gercek cıkış ipi görünür)
pico : ssh üzerinden text editor ile dosya içeriğini görme ve düzenlemeye yarar.
top : Sistem cpu kulalnımını gösterir.
uptime : Uptime Durumu


IP BAN

ip banlama
iptables -A INPUT -s 85.159.54.48 -j DROP
ip ban kaldırma
iptables -X INPUT -s 85.159.54.48 -j DROP

Servera dosya çekme
wget indirilecekdosyaadresi

Zip açma
unzip dosya.zip

tar.gz açma
tar -zxvf dosya.tar.gz

gzip açma
gunzip dosya.tar.gz

Dosya sıkıştırmak
tar cvzf dosyam.tar.gz sıkıştırılacak-dosya

[CoRTeZ]

Linux Komutları
Bash GNU işletim sistemi için bir shell ya da başka bir deyişle komut dili yorumlayıcısıdır. “Bourne-Again SHell” sözcüklerinde türetilmiş bir kısaltmadır. Unix’in Bell Araştırma Laboratuarının yedinci sürümündeki, şu anki Unix kabuğu /bin/sh’ın atasının yazarı Stephen Bourne’a atfen bu isim verilmiştir.
Bir şekilde herhangi bir linux dağıtımını sistemimize kurduğumuz varsayalım. Bir konsol ** terminal ) çalıştırmak için KDE yada Gnome menulerinden faydalanabiliriz. Windowsa benzer olarak menude dolaşıp xterm, konsole yada gnome-terminal i çalıştırabilirsiniz. Bunların hepsi birer shell emulatörüdür ve işlevleri aynıdır. Peki bundan sonra ne yapacağız ? Aşağıda bir takım basit komutlar var evvela bunları
# cd
Change Directory kelimelerinin ilk harfleri. Dos da oldugu gibi dizin degistirmeye yariyor. Misal cd /mnt dersiniz oraya gecersiniz.
# mount
Dosya sistemlerini mount etmeye yariyor. Misal # mount /dev/hda1 /mnt dediginizde hda1 partition i mnt dizinine mount edilir.
# umount
Mount ettiginiz dosya sistemini un mount eder.
# cp
Copy/Paste komutu. Örnek; # cp dosyaismi /home/tux derseniz o dosya belirttigimiz dizine yani /home/tux a kopyalanır.
# mv
Move. Dosyalari taşımak için kullanilir. Bu sefer kopyalamak yerine direk oraya taşırsınız. Örnek cp ile ayni.
# mkdir
Make Directory. Dizin oluşturmaya yarar. Örnek; # mkdir /home/tux/yenidizin derseniz. tux altinda yenidizin diye bir klasör oluşur.
# rm
Remove. Dosya yada dizin silmek için. Örnek # rm dosya1 dediginide dosya1 silinir.
# ls
List. Dos daki dir komutu ile ayni işlevde. İçinde bulundugunuz dizinin içerigini gösterir.
# pwd
print name of working directory. İçinde bulundugunuz dizini gösterir.
# df
Disk kullanimi hakkinda bilgi verir. Ne kadar kullanimda, ne kadar bos yer var gibi.
# free
Ne kadar RAM ve swap kullandiginizi gösterir.
# locate
Dosya yada dizinin yerini belirlemekte kullanılır. Örnek; # locate dosyaismi
# updatedb
locate komutunun kullandigi database i günceller.
# chmod
Dosya yada dizinin izinlerini değiştirmek için kullanilir. Örnek # chmod 755 dosya2 derseniz dosya2 nin izinleri 755 olur.
# head
Bir text dosyasinin ilk satirlarini görmenizi saglar. Kac satir görmek istediginizide belirtebilirsiniz. Örnek head -10 dosya3.txt derseniz dosya3.txt nin ilk 10 satirini gösterir.
# tail
Head den farkli olarak txt nin son satirlarini gösterir.
# man
Herhangi bir komut ile ilgili manual’i yani kullanim klavuzunu gösterir. Örnek; # man tail
# clear
Konsol ekranini temizler..
# top
Kullanimda olan programlari listeler, ne kadar memory kullandiklarini yazar, islemci istatistiklerini gösterir vb.
# ps
Process Status. PID ** Process ID ) leri ile birlikte kullanimda olan programlari listeler. #ps -au derseniz all users-bütün kullanicilar için process leri verir.
# su
Super User. konsolda root haklariyla oturum acmanizi saglar.
# passwd
Şifre değiştirmek için kullanilir. root iseniz ve baska bir kullanicinin şifresini değiştirecekseniz #passwd kullaniciadi seklinde kullanmalisiniz.
# whoami
Kullanici isminizi görüntüler.
# date
Tarihi ve saati gösterir.
# reboot
Sistemi yeniden baslatir.
# lsmod
Yüklü olan kernel modüllerini gösterir.
# tar -zxvf dosyaismi.tar.gz
.tar.gz yada .tgz uzantili sıkıştırılmış dosyaları **tarball) açmanızı saglar. Örnek; # tar -zxvf dosya4.tar.gz
# tar -xvf dosyaismi.tar
.tar uzantili tarball lari acmanizi saglar.
# gunzip dosyaismi.gz
.gz veya .z uzantili sıkıştırılmış dosyalari acmanizi saglar.
# shutdown
Sistemi kapatir. Lakin parametre girmeniz gerekir. -h halt anlamina gelir sistem kapanir. -r reboot anlamina gelir.Sistemi o anda kapatmak için # shutdown -h now yazmaniz yeterli.

[KaraKarTaL585]

Kullanıcı Komutları A

apropos - whatis veritabanında anahtar sözcüğü ararautoconf - yapılandırma betiklerini oluştururautoheader - configure betiği için bir şablon başlığı oluştururautoreconf - Üretilmiş yapılandırma dosyalarını güncellerautorun - CDROM sürücülerini özdevinimli dosya sistemine bağlar/ayırır ve bağladıktan sonra /cdrom_dizini/autorun komutunu çalıştırırautoscan - Öncü bir configure.in üretirautoupdate - bir configure.in'i daha yeni bir Autoconf'a günceller
B

base64 - veriyi base64 kodlar veya kodunu çözer ve standart çıktıya basarbasename - dosya isimlerinden dizin ve soneki ayırırbc - Keyfî duyarlılıkta hesaplama dilibunzip2 - sıkıştırılmış dosyaları açarbzcat - dosyaları standart çıktıda açarbzcmp - bzip2 ile sıkıştırılmış dosyaları karşılaştırırbzdiff - bzip2 ile sıkıştırılmış dosyaları karşılaştırırbzegrep - bir düzenli ifade için belirtilen bzip2 sıkıştırılmış dosyalarında egrep ile arama yaparbzfgrep - bir düzenli ifade için belirtilen bzip2 sıkıştırılmış dosyalarında fgrep ile arama yaparbzgrep - bir düzenli ifade için belirtilen bzip2 sıkıştırılmış dosyalarında grep ile arama yaparbzip2 - blok sıralamalı dosya sıkıştırıcı v1.0.2bzip2recover - zarar görmüş bzip2 dosyalarındaki verileri kurtarır


C

cal - bir takvim görüntülercat - dosyaları birleştirir ve standart çıktıya yazarchage - kullanıcı parolasının son kullanma tarihini değiştirirchattr - Bir Linux genişletilmiş ikinci sürüm dosya sisteminin üzerinde dosya özniteliklerini değiştirirchfn - kişisel bilgilerinizi değiştirirchgrp - dosyanın grup iyeliğini değiştirirchmod - dosya kip bitlerini değiştirirchown - dosyanın sahibini ve grubunu değiştirirchroot - özel kök dizini ile komut ya da etkileşimli kabuk çalıştırırcksum - dosya içindeki baytları sayar ve sağlamasını yaparclear - uçbirim ekranını temizlercmp - iki dosyayı karşılaştırırcomm - sıralanmış iki dosyayı satır satır karşılaştırırcompres s - verileri sıkıştırır (sürüm 4.1)cp - dosya ve dizinleri kopyalarcrontab - bağımsız kullanıcılar için crontab dosyalarının bakımını ve işletilmesini sağlar (V3)cryptdir - bir dizindeki bütün dosyaları şifrelercsplit - bir dosyayı bağlamsal satırlara göre bölümlere ayırırcut - dosyaların her satırından belli bölümleri siler
D

date - sistem tarih ve saatini görüntüler veya ayarlardd - bir dosyayı dönüştürür ve kopyalardecryptdir - bir dizindeki bütün dosyaları deşifre ederdf - dosya sisteminin disk alanı kullanımını gösterirdiff - iki dosya arasındaki farklılıkları bulurdiff3 - üç dosya arasındaki farkları bulurdir - dizinlerin içindekileri listelerdircolors - ls için renkleri ayarlardirname - dosya isminin sonundan dizin olmayan kısmı ayırırdnsdomainname - sistemin DNS alan ismini gösterirdomainname - sistemin NIS/YP alan ismini atar ya da gösterirdu - yaklaşık dosya alanı kullanımı

E

echo - tek satırlık bir metin görüntülerenv - değiştirilmiş ortamda komut çalıştırırexpand - sekmeleri boşluklarla değiştirirexpr - ifadeleri değerlendirir
F

factor - sayıları asal çarpanlarına ayırırfalse - hiçbir şey yapmaz, başarısız olurfmt - paragraf metnini yeniden biçimlerfold - her satırı belirtilen genişlikten katlarfree - sistemdeki kullanılmış ve serbest belleklerle ilgili bilgi verir
G

getty - uçbirim kipini, hızını ve hat disiplinini ayarlargroups - kullanıcının üyesi olduğu grupları basargunzip - sıkıştırılmış dosyaları açargzcat - sıkıştırılmış dosyaları standart çıktıda açargzip - dosyaları sıkıştırır
H

head - dosyaların ilk 10 satırını basarhostid - konağın sayısal betimleyicisini basarhostname - sistemin konak ismini atar ya da gösterir
I

iconv - belirtilen dosyanın karakter kodlamasını değiştiririd - kullanıcı kimliğini basarifnames - C dosyalarından önişlemci komutlarını çıkarırinstall - dosyaları kopyalar, özniteliklerini ayarlar

J

join - iki dosyanın satırlarını ortak bir alanda birleştir
K

kill - süreçlere sinyal gönderir veya sinyalleri listelerkillall - ismi belirtilen süreçleri sonlandırır
L

ldd - paylaşımlı kütüphane bağımlılıklarını görüntülerlink - bir dosyaya bağ oluşturmak için link işlevini çağırırln - dosyalar arasında bağlar oluştururlogin - Kullanıcının sisteme girişini sağlar.logname - kullanıcının ismini basarls - dizinlerin içindekileri listelerlsattr - Bir Linux genişletilmiş ikinci sürüm dosya sisteminin üzerinde dosya özniteliklerini listeler
M

man - kılavuz sayfalarını biçimler ve görüntülermanpath - man sayfalarının aranacağı yolu gösterirmd5sum - MD5 ileti özetini hesaplar ve sınarmkdir - dizinleri oluştururmkfifo - FIFO'lar (isimli borular) oluştururmknod - blok veya karakter özel dosyalarını oluştururmv - dosyaları taşır (ismini değiştirir)

N

nice - işlem önceliğini değiştirerek bir dosyayı çalıştırırnisdomainn ame - sistemin NIS/YP alan ismini atar ya da gösterirnl - dosya satırlarını numaralarnodename - sistemin DECnet düğüm ismini atar ya da gösterir
O

od - dosyayı sekizlik veya başka bir biçimde dökümler
P

passwd - kullanıcının parolasını güncellerpaste - dosyaların satırlarını birleştirirpatch - bir yama dosyasını orjinaline uygularpathchk - dosya isimlerinin geçerliliğini ve taşınabilirliğini sınarpico - Pine eposta istemcisi tarzında basit bir metin düzenleyicipinky - basit bir `finger' uygulaması; kullanıcı bilgilerini gösterirplay - ses aygıtında herhangi bir ses dosyasını çalarpr - metin dosyalarını yazıcıda basılacak biçime dönüştürürprintenv - ortamı tamamen veya kısmen basarprintf - veriyi biçimler ve basarptx - dosya içeriğini karılmış olarak basarpwd - içinde bulunulan dizinin ismini basar


R

readlink - bir sembolik bağın değerini gösterirrec - sesi bir ses dosyası biçiminde kaydederrm - dosya ve dizinleri silerrmdir - boş dizinleri silerrsync - rcp yerine daha hızlı ve esnek bir araç
S

scp - güvenli kopyalama (uzaktan erişimle dosya kopyalama komutu)sdiff - iki dosya arasındaki farklılıkları bulur ve etkileşimli olarak katıştırırseq - bir sayı dizisi basarsha1sum - SHA1 ileti özetini hesaplar ve sınarsha224sum - SHA224 ileti özetini hesaplar ve sınarsha256sum - SHA256 ileti özetini hesaplar ve sınarsha384sum - SHA384 ileti özetini hesaplar ve sınarsha512sum - SHA512 ileti özetini hesaplar ve sınarshred - içeriğini gizlemek bazan da silmek için dosyanın üzerine yazarshuf - satırları rasgele kararsleep - belli bir süre geciktirirsort - metin dosyalarını satırlarını sıralarsplit - bir dosyayı parçalara ayırırssh - OpenSSH SSH istemcisi (uzaktan oturum açma aracı)stat - bir dosyanın veya dosya sisteminin durumunu gösterirstty - uçbirim hat ayarlarını basar ve değiştirirsu - başka bir kullanıcı ve grup kimliği ile bir kabuk çalıştırırsum - bir dosyadaki blok sayısını ve sağlama toplamını basarsync - dosya sistemi tamponlarını boşaltır
T

tac - dosyaları ardarda sondan başa doğru basartail - dosyaların son kısmını basartee - standart girdiyi dosyaya ve standart çıktıya kopyalartouch - dosyanın zaman damgalarını değiştirirtr - karakterleri çevirir veya silertrue - hiçbir şey yapmaz, başarılı olurtsort - düzgün doğrusal sıralama yapartty - standart girdiye bağlı terminalin dosya ismini basar


U

uname - sistem bilgilerini gösteriruncompress - sıkıştırılmış verileri açarunexpand - boşlukları sekmelerle değiştiriruniq - yinelenen satırları atlar ve raporlarunlink - bir dosya bağını silmek için unlink işlevini çağırıruptime - sistemin ne kadar zamandır çalıştığını söyleruucp - Unix’den Unix’e kopyalama
X

xgettext - gettext dizgelerini kaynak dosyasından seçerxmllint - komut satırı XML aracıxmlto - bir XSL dönüşüm dosyasını bir XML belgesine uygularxsltproc - komut satırı xslt işlemcisi
Y

ypdomainname - sistemin NIS/YP alan ismini atar ya da gösterir
Z

zcat - sıkıştırılmış verileri standart çıktıda açar

[KaraKarTaL585]

Temel Linux Komutlari Burada belki bütün komutlari göremeyeceksiniz, sadece önemlilerini yazmaya ve haklarinda kisa bir aciklama yapmaya karar verdim. Bazi komutlarin degisik renklerde yazildigini göreceksiniz.
yesil renkte olanlar aslinda tam anlamiyla bir sistem komutu olmayip programlari göstermektedir, gerektigi takdirde sisteme yüklenmis olmasi gerekmektedir.
Kirmizi renkte olan komutlar normal kullanicilar tarafindan degil, sadece root tarafindan calistirilabilen komutlardir.
lacivert renkte olanlar ise shell programlamada kullanilan ve shell program kodlarinda karsimiza cikabilecek anahtar kelimelerdir.

A
a2ps : ASCII dosyalarini Postscript formatina cevir, mesela yazdiginiz bir program kodunu
acroread : AcrobatReader, pdf-dosyalarini görebilmek icin gerekli olan program
alias : Komuta baska bir isim ver
apropos : Belli bir kelimeyi man sayfalarinda ara
ar : Arsiv olusturmak, olusturulmus bir arsivi calismak ya da acmak icin
arch : Processor'un yapisi hakkinda bilgi ver
arp : Host ve IP numarasini göster. (arp = adress resolution protocol)
at : Komutu ya da komutlari daha sonraki bir zamanda calistir (bak. batch)

B
basename : Bir dosyanin gercek ismini ver (Üst dizinleri göstermeden)
bash : Bourne Again Shell -> Linux'un standart shell'i
batch : Komutu ya da komutlari daha sonra ki bir zamanda calistir(bak. at)
bg : Bir programi Ön planda calistir
break : Bir blogu belli bir kosuldan terk et (bak. continue)
bunzip2 : (bak. bzip2)
bzip2 : Bir arsivleme programi

C
cal : Aktuel takvimi göster
calender : Bir randevu hatirlatma programi
case : Coklu seceneklere ayirma komutu
cat : Dosyayi monitöre ver
cc : C derleyicisi (C-compiler)
cd = Dizin degistir
cdrecord : CD kopyalama tool'u
chfn : finger bilgilerinde degisiklik yap
chgrp : Grup degistir
chmod : Bir dosyanin haklarini degistir
chown : Bir dosyanin sahiplerini degistir
chroot : Bir komutu Özel bir root dizininde calistir
chsh : Standart shell i degistir
clear : Monitörü temizle
continue : Bir bloku belli bir kosuldan sonra terk etme ve kaldigin yerden devam et. (bak. break)
cmp : Iki dosyayi karsilastir (bak. comm, diff)
comm : Iki dosyayi satir satir karsilastir (bak. cmp, diff)
cp : Dosyayi kopyala
csh : C-Shell -> Yapisi biraz C diline benzeyen bir shell programi
csplit : Bir dosyayi parcalara ayir
cut : Bir dosyadan belli sütunlari kes

D
date : Aktuel zamani göster
deluser : Kullanici sil
delgroup : Grup sil
df : Bellekte ne kadar bos yer oldugunu g?ster
diff : Iki dosya arasindaki farklari göster (bak. cmp, comm)
do : Belli bir kosuldan sonra bir komutu ya da komut blogunu calistir
done : do blogunun bitimi (bak. do)
du : Bir dosyanin ya da dizinin bellekte ne kadar yer kapladigini g?ster

E
echo : Harf dizisini monitöre yaz
ed : Bir editör programi
egrep : Bir dosyanin icinde belli bir harf dizisini ara(bak. fgrep. grep)
eject : Medium'u disari ver, mesela CDROM
emacs : Bir editör programi
elif : if kosulunun saglanmadigi zaman devreye sokulan baska bir if kosulu
else : if kosullarinin saglanmadigi zaman devreye sokulan baska komutu
env : B?t?n sistem degiskenlerini göster
esac : case seceneklerinin bitimi (bak. case)
exec : Komutu calistir
exit : Shell'den cikma komutu
export : Sistem degiskeninin tanimlanmasi
expr : Matematik ifadesini hesapla

F
false : Boolean tipinde "yanlis" degeri
fdformat : Disket formatla
fdisk : Bellegi bölme programi
fg : Programi ön plana al
fgrep : (bak. egrep, grep)
fi : if kosulunun sonu (bak if)
file : dosya hakkinda bilgi ver
find : Belli bir dosyayi dizinlerde ara
finger : Sisteme kayitli olan kullanciliari göster ya da kullanici hakkinda bilgi ver
for : Belli komutlari belli bir kosula kadar döngü seklinde calistir
ftp : Dosya transfer programi (ftp = file transfer protocol)
fvwm : Linux icin yapilmis bir desktop programi (bak. fvwm2, gnome, kde ...)
fvwm2 : (bak. fvwm)

G
g++ : C++ derleyicisi (C++ compiler)
gcc : GNU C derleyicisi
gnome : (bak fvwm)
grep : (bak. egrep , fgrep)
groupadd : Yeni bir grup olustur
groupdel : Grup sil
groupmod : Grup üzerinde degisiklikler yap
groups : Kullanicinin bagli oldugu gruplari göster
grub : Bir cesit Linux Bootloader (bak. lilo)
gunzip : (bak. gzip)
gvim : vi editörünün GUI (graphical user interface) versiyonu
gzip : Bir arsivleme programi

H
halt : Sistemi durdur
head : Bir dosyanin ilk satirlarini göster (standart 10 satir) (bak. tail)
help : Shell komutlarini göster
history : Kullanicini o zamana kadar kullandigi komutlari g?ster
host : Bir bilgisayarin adini sor
hostid : sistemin host kimligini g?ster
hostname : sistemin host adini g?ster
httpd : Apache server'i baslat
httpd2 : Apache 2 server'i baslat

I
id : Kullanicini kullanici kodunu , bagli oldugu gruplarin kodunu g?ster
if : "eger" kontrolu
ifconfig : Ag kartini ayarla
init 0 : Sistemi kapat ( bak. halt, shutdown, poweroff)
init 1 : Sistemi tek kullanicili modus'a gecir (bak. init S, init s)
init 2 : Sistemi lokal cok kullanicili modus'a gecir
init 3 : Sistemi tam aga bagli sekilde ve cok kullanicili modus'a gecir
init 5 : Sistemi tam aga bagli sekilde, cok kullancili ve GUI'li modus'a gecir
init 6 : Sistemi yeniden baslat
init S : (bak. init 1)
init s : (bak. init 1)

J
jar : Java arsiv
java : Java Virtual Machine (JVM)
javac : Java Compiler
javadoc : Java dokumanlari olustur
jdb : Java Debugger
jikes : IBM tarafindan sunulan ve javac'tan daha hizli olan bir Java Compiler
joe : Bir editör programi

K
k3b : KDE'de GUI'li bir CD kopyalama programi
kaffeine : KDE CD, VCD, DVD vs. oynatma programi
kate : Bir KDE editör programi
kbear : Bir KDE FTP programi
kcalc : Bir KDE hesap makinesi programi
kde : KDE destop
kernelversion : Hangi kernel versiyonu kullanildigini göster
kmail : KDE Mail programi
konqueror : KDE internet browser
konsole : Yeni bir konsol ac
kopete : Bir KDE multiple messenger programi
kill : Process bitir
killall : Bütün process'leri bitir
kwrite : Bir KDE editörü

L
last : Sisteme son kayit olan kisileri göster
less : Herhangi bir ciktiyi monitörde sayfa sayfa göster (bak. more)
lilo : Bir Linux Bootloader (bak. grub)
ln : Dosyalar ya da dizinler arasinda link olustur
logname : login ismini göster
logout : Sistemden ayril (eger login shell'le girildiyse)
lpr : Dosyayi basilmasi icin yaziciya gönder
lprm : Yaziciya g?nderilen dokümanlari sil
ls : Dizinde bulunan dosyalari listele
lsmod : Yüklenmis modullari listele

M
mail : Kullancillar arasinda mail yazmayi mümkün kilan mail programi
make : C programini belli bir kurala g?re derleyen komut
man : Manual sayfalar dokümanlari
mcedit : Bir editör programi
mkdir : Yeni bir dizin olustur
modprobe : Kernel'a bir module eklemek ya da ondan silmek icin
mozilla : Netscape'in open source versiyonu ve gercekten harika bir web browser
more : (bak. less)
mount : Bir aleti bagla
mv : Dosyayi kaydir ya da ismini degistir (dikkat: cok tehlikeli bir komut bence)
mysql : MySQL veritabani programi

N
nedit : Bir editör programi
newgrp : Yeni bir gruba gir
netstat : Ag baglantilarini görüntüle
netscape : Bir web browser
nl : Bir dosyayi satirlari numaralandirarak göster
nslookup : DNS (domain name system) sorgusu

O
opera : Hizli bir web browser

passwd : Sifre degistir
php : PHP interpreter
pine : Bir mail programi
ping : Baska bir bilgisayara ulasabilme sorgusu
poweroff : Sistemi kapat (bak. init 0)
ps : Calisan process'leri g?ster
pwd : Icinden bulunulan dizini göster
Q
quanta : Güzel bir HTML editörü

R
read : Shell'de monit?rde girilen girdiyi oku
reboot : Sistemi yeniden baslat (bak. init 6)
reset : Shell ayarlarini eski ayarlara getir
return : Bir fonksiyonun hesapladigi degeri geri vermesi icin gereken komut
rlogin : Uzaktaki bir bilgisayara baglan (bak. telnet)
rm : Dosyayi sil
rmdir : Dizini sil (dizinin bos olmasi sarti ile)
rpm : Redhat Packet Manager (ama genelde bütün Linux distrolari tarafindan desteklenir)

S
select : Secenek secimi
set : Deger ver
sh : Bourne Shell
shift : Kaydir
shutdown : Sistemi kapat (bak. init 0)
sleep : Belli bir süre ara ver
sort : Siralayarak göster
split : Bir dosyayi parcalara ayir
startx : X-Server baslat
su : Baska bir kullanici adiyla gir ( option verilmezse root sifresi vermek gerekir)
sudo : Bir komutu root gibi calistir (tabii "sudoers" dosyasi buna izin veriyorsa, normal bir kullanicinin sudoers'i okumaya hakki yoktur).

T
tail : Bir dosyanin son satirlarini g?ster (standart 10 satir). (bak. head)
talk : Sisteme kayitli olan baska bir kullanici ile sohbet et
tar : Arsiv programi
tcsh : Ilerletilmis bir C-shell
telnet : Uzak bir bilgisayara baglan
then : if kosulu saglaniyorsa bundan sonraki komutlari calistir
time : Bir komutun ne kadar süre harcadigini g?ster
test : Bir kosulu test et
top : Process'leri görüntüle
touch : Dosyanin degistirilme zamanini degistir
traceroute : Router takibi
true : Boolean tipindeki "dogru" degeri


U
umask : Bir dosya icin standart haklar belirle
uniq : Siralanmis bir dosya icinde birden fazal ayni satirlari ele
umount : Baglanmis bir aleti sistemden geri cöz (hayir komutu yanlis yazmadim ;o) komutun ismi "unmount" degil)
unalias : alias'la degistirilmis komut aliaslarini geri cevir
unrar : Bir Arsivleme programi
until : Bir komutlar blogunu belli bir kosula kadar uygula
unzip : Arsiv programi
useradd : Sisteme yeni bir kullanici ekle
userdel : Sistemden bir kullanici sil
users : Su anda sisteme kayitli olan kullanicilari göster

V
vi : (bak.vim)
vim : Bir editör programi
visudo : sudoers dosyasi üzerinde calis

W
w : Hangi kullanicinin o anda hangi komutu calistirdigini ya da hangi programi kullandigini göster
wait : Belli bir process'i bekle
wall : Bütün kullanicilara mesaj yolla
wc : Harf, kelime ve satir sayma komutu
whatis : Bir komutun ne ise yaradigini göster
whereis : Ara
which : Ara
while : Komutlari belli bir kosula kadar döngü halinde calistir
who : Sisteme kayitli olan kullanicilari g?ster (bak. finger, w)
whoami : Kullanicinin kendisi hakkinda bilgi
windowmaker : Bir destkop
wine : Windows Emulator programi
wish : Windowing Shell
write : Bir kullaniciya mesaj gönder

X
xanim : Bir media player
xmms : MP3 player
xterm : X Terminal

Y
yast (sadece SuSE) : Sistem ayarlari yapmak icin GUI'siz bir tool (yet another setup tool)
yast2 (sadece SuSE) : Sistem ayarlari yapmak icin GUI'li bir tool
you (sadece SuSE) : YaST online update

Z
zip : Arsivleme programi

[KaraKarTaL585]

Adım adım linux kurulumu, ayarları ve kullanımı Bu belge Linux yazılımını popüler Slackware dağıtımı ile (sürüm 2.0.x) nasıl elde edip kurabileceğinizi anlatır.

1. Giriş

Linux, UNIX'in 80x86 makineleri için tamamen ücretsiz olarak dağıtımı yapılan bir türevidir. Şu an için çok geniş bir program yelpazesine, ki bunlara X Window, Emacs, TCP/IP baglantıları da dahil, sahiptir. Bu belge sizin daha önceden Linux hakkında bilgi sahibi olduğunuz düşünülerek hazırlanmıştır.

1.1 Ek bilgi kaynakları

Linux hakkındaki temel bilgi kaynaklarından birisi Linux CSS belgesidir. Bu belge

[Sadece pasaj sakinleri linkleri görebileceklerdir. lütfen kısa bir vaktinizi ayırın ve pasajımıza üye olun.. ]

adresinde tutulmaktadır. Bu belgede yeni kullanıcılar için mutlaka bilinmesi gereken, soru-cevap şeklinde bilgiler vardır. Ayrıca

[Sadece pasaj sakinleri linkleri görebileceklerdir. lütfen kısa bir vaktinizi ayırın ve pasajımıza üye olun.. ]

adresinde diğer birçok belge, ki bunlara INFO-SHEET ve ****-FAQ da dahil
bulabilirsiniz. Haber gruplarından

comp.os.linux.help
comp.os.linux.announ ce

bakmanız yararlı olabilir.Linux NASIL arşiv belgelerini

[Sadece pasaj sakinleri linkleri görebileceklerdir. lütfen kısa bir vaktinizi ayırın ve pasajımıza üye olun.. ]

adresinde bulabilirsiniz. Linux Doküman Projesi dağıtımı tamamen ücretsiz belgelerden oluşmaktadır.
[Sadece pasaj sakinleri linkleri görebileceklerdir. lütfen kısa bir vaktinizi ayırın ve pasajımıza üye olun.. ] adresinde bunların ingilizce güncel sürümlerini bulabilirsiniz.

Ayrıca bu belgeler hakkındaki diğer düşünce ve yorumlarınızı [Sadece pasaj sakinleri linkleri görebileceklerdir. lütfen kısa bir vaktinizi ayırın ve pasajımıza üye olun.. ] listesine yazabilirsiniz. Listeye üye olabilmek için mesaj kısmında ,
subscribe tr-ldp isim soyisim yazılı bir e-postayı [Sadece pasaj sakinleri linkleri görebileceklerdir. lütfen kısa bir vaktinizi ayırın ve pasajımıza üye olun.. ] adresine göndermeniz yeterlidir.

2. Donanım Gereksinimleri

Bu konuda geniş bilgiyi yukarıda verilen adreslerden alabileceğiniz Linux
Donanım-NASIL belgesinde bulabilirsiniz. Donanım ihtiyacı kısaca söyle
özetlenebilir: Bir 386SX den Pentium'a kadar herhangi 80x86 uyumlu ISA,
EISA veya VESA yerel veri yolunun kullanan bir makine (şimdilik) işinizi
yapar. Şu an için IBM PS/2 bilgisayarlarda kullanılan Microchannel (MCA)
mimarisi desteklenmiyor. Birçok PCI veri yolu desteklenmektedir (daha
fazla bilgi için Linux PCI NASIL belgesine bakınız). Matematik işlemcisine
ihtiyaç duyulmamakla beraber sisteminizde matematik işlemci olması
işlerinizi (örneğin X-term) hızlandıracaktır.

REB (Rasgele Erişimli Bellek,RAM) konusunda ise şunlar söylenebilir:En az
4MB'a ihtiyacınız olacaktır. Teknik açıdan Linux 2MB bellek ile de çalışabilir ancak çoğu program (kurulum aşamasında dahi) 4MB isteyecektir. Tabii ne kadar çok belleğiniz olursa o kadar da rahat işleyeceğinizi de unutmayın. Özellikle de X-Window kullanmayı düşünüyorsanız sisteminizde en az 8, ideal (şimdilik) olarak da 12MB bellek bulunması iyi olacaktır.

Birçok Linux uygulamasını çalıştırabilmek için AT-standart denetleyicisi ile bir sabit diske ihtiyacınız olacaktır. Şu anda tüm MFM, RLL ve IDE sürücu ve denetleyicileri desteklenmektedir. Ayrıca birçok SCSI sürücü ve bağdaştırıcı (adapter) da desteklenmektedir. Bu konuda daha fazla bilgiyi Linux SCSI-NASIL belgesinde bulabilirsiniz.

Disket sürücu olarak 5.25" kullanabilirsiniz ama bugün çoğu programların
kurulum ve işleme aşamasında 3.5" disket sürücüsü gerekmektedir. 5.25"
disket sürücüler sadece Linux'un kurulumu ve de bakımı için yeterli olabilir.

Ayrıca sabit diskinizde bol miktarda boş alan da gereklidir. Bu rakam kullanmayı düşündüğünüz programlara değişiklik gösterir. Birçok programlar kurulum aşamasında 40 ile 80MB arası bir sabit disk boşluğu gerektirir. Bu alan program, takas dosyası, kullanıcılar için gerekli boşluğu ve diğer gerekli dosyalari içermektedir.

Linux'u 10MB bir disk boşluğu ile çalıştırabilirsiniz ama 100MB'lık bir disk boşluğu Linux'u hakkını vererek kullanmanız için yeterlidir. İleride bu konuya tekrar değinilecektir.

Linux diğer işletim sistemleri ile de çalişacaktır; hatta Linux'ten DOS dosyalarına erişip bazı programlarını çalıştırabilirsiniz. Kısaca diskinizi bölümlerseniz Linux diğer işletim sistemleri ile bağımsız bir şekilde çalışabilir. Linux,Windows 3.1 gibi başka bir işletim sistemine ihtiyaç duymaksızın çalışabilir. Bu konulara daha sonra detaylı olarak değinilecektir.

Monitör için de Hercules, CGA, EGA, VGA, veya SVGA ekran kartlarından
birini kullanabilirsiniz. Başka bir deyişle DOS altında işleyen bir ekran kartı Linux altında da mutlaka işler. Ancak X-Window çalıştırmayı düşünüyorsanız bazı kısıtlamalarla karşılaşacaksınız. Bu konu Linux XFree86-NASIL belgesinde ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

Başka bir deyişler Linux'un minumum kurulum gereksinimleri herhangi bir
MS-DOS veya MS-Windows sisteminden fazla olmayacaktır (özellikle de
Windows-95'ten). 386 veya 486,4MB'lık bir sistem ile Linux'unuzu rahatça
çalıştırabilirsiniz. Bugüne kadar edinilen deneyimlere göre Linux 386/16
MHz hızda bile rahatça çalıştırılabilmekted ir. Tabii X-Window veya yoğun
işlem gerektiren işlerinizde bu rakamlar yetersiz kalacaktır.

Yine de ne kadar güçlü bir sisteminiz olursa o kadar rahat çalışabilirsiniz.

3. Linux'un temini

Bu bölümde Linux'un hangi kaynaklardan elde edilebileceği üzerinde durulacaktır.

3.1. Linux dağıtımı hakkında

Linux'u kurmadan önce erişilebilenler arasında hangi sürümü kullanacağınıza karar vermeniz gerekecektir. Linux tek bir kurum tarafında geliştirilmediği için birçok farklı sürümü bulunmaktadır. Bunların herbirinin kendine has özellikleri için ayrı belgeleri bulunmaktadır.

Linux'un farklı sürümleri çeşitli FTP servislerinde bulunmakla beraber posta aracılığı ile de disket, kaset ve CD-ROM halinde elde edilebilir. Linux Dağıtım-NASIL belgesinde Linux sisteminin hangi FTP adreslerinden, ve posta ile nasıl elde edilebileceği hakkında gerekli bilgiler bulunmaktadır.

Bu NASIL belgesinde bahsedilen Linux sürümü Patrick J. Volkerding
([Sadece pasaj sakinleri linkleri görebileceklerdir. lütfen kısa bir vaktinizi ayırın ve pasajımıza üye olun.. ]) tarafından düzenlenmiştir. Bu sürüm
(tabii bu NASIL belgesi hazırlanırken) en güncel olanlardan birisidir. Bu
sürüm X-Window, TeX ve diğer uygulama programlarını içermektedir.
Slackware dağıtımı disk setlerinden oluşmaktadır. Bu takımlardan herbiri
farklı bir program grubu içermektedir. Örneğin 'd' seti derleyici ve diğer
uygulama geliştirme araçlarını içermektedir. Bu ayrım ile ilgilendiğiniz
alandaki programları sisteminize (sonra da) kurabilirsiniz.

Diğer Linux sürümleri hakkında daha detaylı bilgi LDP (Linux Belgeleme
Projesi), Linux Installation and Getting Started dokümanlarında bulunabilir. Ayrıca Dünya üstündeki çeşitli ülkelerde bu konu ile ilgili FTP sitelerinde bulunabilir. Türkiye'de bu esas olarak [Sadece pasaj sakinleri linkleri görebileceklerdir. lütfen kısa bir vaktinizi ayırın ve pasajımıza üye olun.. ] adresinde Dağıtım-NASIL dosyasından alınabilir.

3.2. Slackware Disk Alani Gereksinimleri

Ne yazık ki, Slackware hangi setinin tam olarak ne kadar disk gereksinimi
olduğunu içermiyor ancak kısaca şu örnek verilebilir: A disket setini tamamen kurmak için en az 7MB disk boşluğuna ihtiyacınız olacaktır. Ayrıca (tahmini) herbir disket setinin 2-2.5MB disk boşluğuna ihtiyacı olacağını söyleyebiliriz.

Disket serilerini aşağıdaki gibi özetleyebiliriz:

A Temel Sistem: Bu set 1.0.9 Linux çekirdeği (Kernel) üzerinde
yapılandırılmış olan bazı temel programları çalıştırmamızı sağlar.
Bu çekirdek yeni bir dosyalama sistemi kullanmaktadır (FSSTND).

Slackware'ın sadece bu bölümü 1.2MB'lık disketlere
sığabilecek şekilde hazırlanmıştır. Ancak Slackware'ın diğer bölümleri
böyle değildir. Yine de Linux'unuzu kurup çalıştırabilirsiniz.

AP Term, joe, jove, ghostscript, sc, bc, ispell ve yardım dosyalarını
içeren uygulama ve metin dosyası.


D Program geliştirme. GCC/G++/Objective C 2.5.8, make(GNU ve BSD),
byacc, GNU bison, flex, 4.5.26 C kütüphaneleri, gdb, sürüm 1.0.9'ın
çekirdek kaynak kodu, SVGAlib, ncurses, clisp, f2c, p2c, m4, perl ve
diğer birçok programı içermektedir.

E GNU Emacs 19.25

F Çokca Sorulan Sorular-FAQ ve diğer yardımcı belgeler.

I GNU yazılımı için yardım dosyaları. Emacs ve info ile okunabilecek
biçimde hazırlanan ve birçok program hakkında bilgi içeren dosyalar.

N Ağ Yönetimi. TCP/IP protokolleri (iletişim kuralları) ,UUCP, mailx,
dip, deliver, elm, pine, smail, cnews, nn, tin, trn ve diğer
haberleşme araçları içeren set.

OOP Nesneye Yönelik Programlama. GNU Smalltalk 1.1.1, Smalltalk'ın X
arabirimi (STIX)

Q Alpha çekirdek kaynak kodu (sürüm 1.1.18)

TCL Tcl, Tk, TclX, blt, itcl.

X Sürüm 2.1.1'in libXpm, fvwm1.20 ve xclock eklenmiş XFree86 taban
sistemi.

Y Çeşitli oyunlar. BSD oyun koleksiyonu ve metin tabanlı terminaller
için Tetris

Bu disk setlerinden sadece 'a' Linux için zorunludur. Fakat en azından a,
ap ve d setlerini yüklemeniz önerilir. X-Window çalıştırmayı düşünüyorsanız 'x' disketini de kurmalısınız.

3.3 Slackware'ın Posta ile Temini

Slackware'ı Internet yanında posta yolu ile de elde etmek mümkündür. Bu bölüm Internet üzerinden Slackware'ın elde edilişini anlatmaktadır.

Posta ile temin için gerekli adresler [Sadece pasaj sakinleri linkleri görebileceklerdir. lütfen kısa bir vaktinizi ayırın ve pasajımıza üye olun.. ] FTP sitesinde /pub/linux/sunsite/docs/HOWTO dizininde bulunabilir.

3.4 Slackware'ın Internet Üzerinden Temini

Slackware'ın Linux sürümü Dünya üstünde birçok FTP sitesinde tutulmaktadır. Linux ****-ÇSS listesi Linux'un FTP sitelerinin adreslerini vermektedir. Türkiye'de ODTÜ FTP sitesinde bu dosyalar tutulmaktadır.

Türkiye FTP yansısı:
[Sadece pasaj sakinleri linkleri görebileceklerdir. lütfen kısa bir vaktinizi ayırın ve pasajımıza üye olun.. ]
[Sadece pasaj sakinleri linkleri görebileceklerdir. lütfen kısa bir vaktinizi ayırın ve pasajımıza üye olun.. ]

Ayrıca ABD'deki yansıları :
[Sadece pasaj sakinleri linkleri görebileceklerdir. lütfen kısa bir vaktinizi ayırın ve pasajımıza üye olun.. ]
[Sadece pasaj sakinleri linkleri görebileceklerdir. lütfen kısa bir vaktinizi ayırın ve pasajımıza üye olun.. ]
[Sadece pasaj sakinleri linkleri görebileceklerdir. lütfen kısa bir vaktinizi ayırın ve pasajımıza üye olun.. ]

Burda verilen ftp.cdrom.com adresi Slackware'ın resmi yansısıdır. Yine de
ODTÜ yansısı sürekli olarak güncellenmektedir (birkaç günlük aralıklarla).
Internet üzerindeki trafiği azaltılması, maliyet ve zaman kaybı gibi konulardan dolayı Türkiye'deki yansıları kullanmanız önerilir.

3.4.1 Dosyalari indirme

Dosyaları aşağıda listenen ftp servislerinden indirmelisiniz. Dosyaları çekerken ikili modda almayı unutmayın.

[Sadece pasaj sakinleri linkleri görebileceklerdir. lütfen kısa bir vaktinizi ayırın ve pasajımıza üye olun.. ]

* Çeşitli BENIOKU dosyalarını ve SLACKWARE.SSS (Sıkça Sorulan
Sorular) gibi dosyalari herşeyden önce bir kez okuyunuz. Biliyorsanız bile degişiklikleri oğrenmeniz gerekebilir. Bir şeyler yapmaya uğraşıp yapamayıp yine dokumanı okumak zorunda kalabilirsiniz.

* Bootdisk: Bir açılış disketi dosyasına ihtiyacınız olacak. Bunu bir
diskete yazdırarak açılış disketini (bootdisk) oluşturacaksınız. Eğer 1.44 megabayt'lık (3.5'luk) disket sürücünüz varsa bootdsks.144 dizini altındaki dosyalardan kullanmanız gerecektir. Eğer 1.2 magabayt'lık sürücünüz varsa (5.25'lik) bootdsks.12 dizini altındakilerden seçmeniz gerekecektir. Hangi açılış disketini kullanacağınızı README (varsa BENIOKU) dosyasının klavuzluğunda seçmeniz gerekecektir.

Aşağıdakilerden dosyalardan birine ihtiyacınız olacak.(Bu dizinlerde bulunan READ.ME dosyasında, bootdisk imajlarının en güncel hallerinin listesi vardır.)

bare.gz Bu açılış dosyasında sadece IDE disk sürücüleri vardır. (SCSI , CD-ROM ve network desteği bunda yoktur.) Bunu sadece IDE diskiniz varsa ve CD ya da ağ üzerinden kurmayacaksanız kullanın.

xt.gz Bu açılış disketinde sadece IDE ve XT sabit disk sürücüleri vardır.

cd.gz IDE diskler ve SCSI olmayan CD'ler içindir. Bununla SCSI olmayan CD üzerinden kurmak için kullanın.

cdscsi.gz IDE diskler, SCSI sabit diskler ve SCSI olmayan CD sürücülerini içerir.

scsi.gz IDE diskler, SCSI sabit disk ve SCSI CD sürücülerini içerir.

net.gzIDE sabit disk ve TCP/IP network desteği vardır. Bunu sadece yükleme işini network üzerinden NFS ile yapacaksanız kullanın.

scsinet.gz IDE ve SCSI sabit diskler, SCSI CD-ROM'lar ve ağ desteği içerir. Bunu bare.gz yada diğerleri size göre değilse ilk olarak denemelisiniz.

Makinanızın yapısına göre üsteki bootdisk imajlarından sadece birine ihtayacınız olacak.

Makinazın üzerindeki donanıma göre bazı çakışmalar mümkün olduğundan en
başta donanım çakışmalarını bulup düzenlemek yerine sadece önemli sürücülerin olduğu bare.gz yada scsi.gz dosyalarını, eğer başka sürücülere
mutlaka ihtiyacınız yoksa kullanmanızı tavsiye ederim.

* Rootdisk : Buda yine yükleme sırasında gerek olacak bir disket. Tıpkı
bootdisketinde olduğu gibi 1.44 MB lik yada 1.2 MB'lik sürücü tipine göre
rootdsks.144 ve rootdsks.12 dizinleri (directory'leri ) altında bulacaksınız.

Aşağıdaki root disk görüntülerinden sadece birine ihtiyacınız olacak.

color144.gz : Renkli menülü bir kurulum diskidir. Pek çok kullanıcı bunu kullanır.

umsds144.gz : Bununla diskinizi yeniden ayırmaya gerek duymadan zaten bulunmakta olan MS-DOS dosya sisteminin üzerinde olan bir dizinin üzerine UMSDOS dosya sistemini kurmanızı saglayacaktır. Bunun ne olduğu yada nasıl yapılacağı bu bölümde anlatılmayacak ama daha sonra değinilecek.

tty144.gz : 1.44 disket sürücüsü olan bilgisayarlar için bir yükleme disketidir. Tavsiye edilen color144.gz'i kullanmanızdır ama sorunla karşılaştığınız takdirde bunu kullanabilirsiniz.

umsds12.gz : Adından tahmin edilebildiği gibi 1.2'lik disket sürücüler için UMSDOS dosya sistemini içeren kurulum disketidir.

tty12.gz : Yine adından anlaşıldığı 1.2 sürücüler için terminal görünüşlü kurum disketidir. tty144.gz için önerilenler 1.2 için de geçerlidir.

RAWRITE.EXE : Bu DOS programı bir dosyanın içerisindeki doğrudan diskete yazar. Bunu yine bootdisk ve rootdisk görüntülerini diskete kaydetmekte kullanacaksınız. Bu programın da install dizini altında yada util dizini altında olması muhtemeldir.

rawrite.exe : Bu programı DOS üzerinden bootdisk ve rootdisk oluşturmak için kullanmanız gerekecektir. Eğer yakınınızda disket sürücüsü olan bir linux varsa dd komutunu kullanarak görüntü dosyalarını diskete kaydedebilirsiniz. Nasıl yapılacağını dokümanlara (man) bakarak ya da bilen birine sorarak
öğrenebilirisiniz.

slakware/a1, slakware/a2, slakware/a3 ve slakware/a4 dizinleri altındaki
dosyalar Slackware dağıtımında``a'' setinin dosyalarıdır ve kurulum için
gereklidir. Daha sonra bunları yükleme için disketlere kopyalayacaksınız.
(yada sabit diskinizden de kurabilirsiniz) Unutmamanız gereken bir şey var
ki o da ; dosyaları ait oldukları dizinlerde tutmalısınız.

Bu dosyaları ftp ile çekerken eksik almamaya dikkat edin. ``mget *.*''
şeklinde almak yerine ``mget * '' almak gerekir.

3.4.2 Kurulum Metodu

Slackware dağıtımı size çok çeşitli yükleme alternatifi sunar. En popüler
yükeleme sistemi sabit disk üzerinden yüklemedir. Yine popüler olan diğer
bir yükleme şekli ise disketlerle yüklemedir.

Ayrıca Slackware'i; TCP/IP networku altında NFS ile bindirerek (mount) de
yapabilirsiniz. Bunun nasıl yapılabileceği bu dokümanının kapsamı dışında
tutulmaktadır. Bu nedenle bir başka ``NASIL''dokümanında kapsamlı anlatılmaktadır.

Şimdi ilk olarak nasıl boot ve root disketlerinin hazırlanacağı anlatılacak. Ardında sabit diskten yada disketten yükleme için neleri hazır etmeniz gerekeceğini anlatacağız.

3.4.2.1 Boot ve Root Disketlerini Hazırlama

Ne tür yükleme yaparaksanız yapın (Disketlerden, sabit diskten, NFS üzerinden) ilk olarak indirdiğiniz rootdisk ve bootdisk görüntülerinden rootdisk ve bootdisk oluşturmanız gerekecek. Bunun için RAWRITE.exe dosyasını kullanacaksınız.

RAWRITE.EXE ile görüntü programlarını diskete yazmak için formatlı 2 diskete ihtiyacınız olacak. Disketler üzerinde hatalı sektörlerin olmaması için yeni disketler kullanmanız iyi olur. Her şey hazır olunca;

C:>RAWRITE

komutunu verin. Size yazılacak dosyayı ve nereye yazılacagını soracaktır.
Burada yazılacak dosyanın ismini (örnek olarak BARE.GZ) ve sürücünüzün
ismini (örneğin A gireceksiniz. Bundan sonra seçtiğiniz dosya blok blok
diskete yazılacak. Bu işlemi bootdisk'i oluşturduktan sonra rootdisk (örnek color.gz) için de tekrarlıyacaksınız. Bir de unutmanız gereken bir konu var - rawrite işleminden sonra bu iki disket DOS tarafından okunamayacaktır. DOS'ta böyle bir hatayla karşılaşırsaız şaşırıp panik yapmayın.

3.4.2.2 Harddiskten Yükeleme İçin Yapılması Gerekenler

Eğer sabit üzerinden kurulumu düşünüyorsanız (ki diskete göre çok daha
hızlı ve güvenilir olacaktır) diskinizde bir MS-DOS bölümü olmalıdır. (Yani makinanızda MSDOS işletim sistemi olmalı)

Not: Eğer slackware'i MSDOS bölümünden yüklemeyi düşünüyorsanız,
disk bölümünüzün DoubleSpace, Stacker yada bunlara benzer bir disk
sıkıştırma programı ile sıkıştırılmış olmaması gereklidir. Şu an için Linux sıkıştırılmış MS-DOS bölümlerini okuyamıyor.

Dosyaları sabit diske kopyalamak için bir dizin yaratın.

C:>MKDIR SLACKWAR

Bu dizin altında A1, A2 gibi kuracağınız setler için altdizinler açmanız gerekiyor. Bu altdizinlerin altına o dizinde bulunması gereken dosyaları kopyalamalı, ya da ftp ile indirmelisiniz.

Şimdi dosyaları yükleme için hazırsınız. ``Dosyaları Yükleme'' bölümüne atlayabilirsiniz.

3.4.2.3 Disketlerden Yükleme

Eğer Slackware'i sabit disk yerine disketlerden yüklemek istiyorsanız indirdiğiniz her Slackware disketi için bir boş, formatlı, high-density diskete ihityacınız olacak.

A seti (A1 den A4) hem 3.5'luk hem de 5.25'lik disketelere konabilmesine rağmen diğer setleri 3.5'luk disketler üzerinde olmak zorundadır. Eğer sadece 5.25 disket sürücünüz varsa ya birinden 3.5'luk sürücü ödünç alın ya da bir önceki bölümde anlatılan sabit diskten yüklemeyi uygulayın.

Diskeleri oluşturmak için yapmanız gereken sadece Slackware dizininden
disketlere kopyalama yapmak. Bunu dos'taki copy komutu ile

C:>COPY A1* A:

şeklinde yapabilirsiniz. Bu komutla A1 altında bulunan tüm dosyaları diskete kopyalamış oldunuz. Bu işlemi yüklenmesi gereken ya da yüklenmesini istediğiniz tüm setler için tekrarlamanız gerekecek.

Bu dosyalar üzerinde değişiklik ya da herhangi bir işlem yapmanız gerekmiyor. Sadece yapmanız gereken onları DOS disketlerine kopyalamanız. Slackware kurulumu sırasında bunlar sizin kullanacağınız şekle otamatik olarak getirilecektir.

4. Yazılımı Kurmak

Bu bölümde sisteminizi Slackware kurmak için nasıl hazırlayacağınız ve nasıl kurulum yapacağınızı anlatacağız.

4.1. Yeniden Bölmeleme (Repartitioning)

Birçok sistemde, sabit sürücü MS-DOS, OS/2, vb. için önceden bölümlere
adanmıştır. Bu bölümleri Linux'a yer açmak için yeniden boyutlandırmalısınız .

NOT: Eğer umsdos rootdisklerinden birisini kullanıyorsanız, Slackware'i
MS-DOS bölümünüzde bir dizine kurabilirsiz. (Bu MS-DOS bölümünden kurulum
yapmaktan farklıdır.) Bu durumda, MS-DOS bölümünde bir dizinin Linux
dosyasistemi gibi davranmasını sağlayan "UMSDOS dosyasistemi"'ni kullanırsınız. Böylece, sürücünüzü yeniden bölmelemeniz gerekmez.

Bu metodu kullanmayı sadece, sürücünüzde dört bölme varsa ve yeniden
bölmeleme dert yaratıyorsa öneriyorum. Ya da Slackware'i, yeniden bölmelemeden önce denemek istiyorsanız bu iyi bir yöntemdir. Ancak birçok
durumda burada anlatıldığı gibi yeniden bölümlemelisiniz. Eğer UMSDOS
kullanmayı planlıyorsanız, tek başınasınız - burada detayıyla anlatılmayacaktır. Şu andan itibaren UMSDOS kullanmadığınızı ve yeniden bölümlendirme yapacağınızı varsayıyoruz.

Bölme, sabit sürücünüzün bir işletim sisteminin kullanımı için ayrılmış bölümüdür. Eğer sadece MS-DOS kuruluysa, sabit sürücünüzde büyük ihtimalle
tek bölme, tamamiyle MS-DOS, vardır. Bunula birlikte Linux kullanmak için
sürücünüzü yeniden bölümle meniz gerekecek, öyleki MS-DOS için bir , Linux
için bir (veya daha fazla) bölümünüz olsun.

Bölmeler üç çeşittir: birincil, genişletilmiş, ve mantıksal. Kısaca açıklarsak, birincil bölmeler sürücünüzdeki dört ana bölmeden biridir. Eğer bir sürücüde dörtten fazla bölmeye sahip olmak istiyorsanız birçok mantıksal bölme içerebilen geni bölme yaratmanız gerekiyor. Verileri doğrudan genişletilmiş bölme üzerinde saklayamazsınız---sadece mantıksal bölmeler için kutu olarak kullanılırlar. Bilgi sadece birincil ve mantıksal bölmeler üzerinde saklanabilir.

Başka bir şekilde açıklarsak, birçok kişi sadece birincil bölmeler kullanır. Bununla birlikte eğer sürücü üzerinde dörtten fazla bölmeye ihtiyacınız varsa geni bölme yaratırsınız. Logical bölmeler daha sonra genişletilmiş bölmenin üzerinde yaratılır ve böylece her sürücü için dörtten fazla bölmeniz olur.

Bu arada Linux'u sisteminizdeki ikinci bir sürcüye kolaylıkla kurabilirsiniz. Sadece, Linux bölmeleri yaratırken aşağıda detaylı şekilde anlatıldığı gibi uygun aygıt ismini belirtmeniz yeterlidir.

Sürücünüzü yeniden bölmelemeye dönersek: Bölmeleri yeniden boyutlandırmayla ilgili sorun bölmelerdeki verileri silmeden bu işi kolayca yapmanın bir yolu olmayışıdır. Bu sebeple sisteminizin tümden yedeğini almanız gerekecek. Bir bölmeyi yeniden bo yutlandırmak için basitce bölmeyi (veya bölmeleri) siler ver daha küçük boyutlarla yeniden yaratırız.

NOT: MS-DOS için FIPS isimli, diskteki bilgilere zarar vermeyen bir disk yeniden bölmeleyicisi mevcut. sunsite.unc.edu'da /pub/Linux/system/Install dizininde bulabilirsiniz. FIPS, bir disk optimizer (Norton Speed Disk vb.) ve biraz şansla MS-DOS bölmelerinizi üzeri ndeki verileri yoketmeden boyutlandırabilmelis iniz. Yine de bunu denemeden önce sisteminizin tümden yedeğini almanız önerilir.

Eğer FIPS kullanmıyorsanız, bölmeleri değiştirmenin klasik yolu FDISK programıdır. Örneğin, MS-DOS'a adanmış 80 meg sabit sürücünüz olduğunu
varsayalım. bunu ikiye bölmek istiyorsunuz---40 meg MS-DOS, 40 meg Linux
için. Bunu yapmak için, MS-DOS altında FDISK'i çalıştırır, 80 meg MS-DOS
bölmesini siler ve onun yerine 40 meg MS-DOS bölmesi yaratırsınız. Daha
sonra yeni bölmeyi formatlayabilir, yedeklerden MS-DOS yazılımlarını yeniden kurarsınız. Sürücü üzerinde 40 meg boş kaldı. Daha sonra Linux bölümünü sürücünün kullanılmayan alanında yaratırsınız.

Kısaca MS-DOS bölmelerini FDISK ile yeniden boyutlandırmak için :

1. Sisteminizin tümden yedeğimi alın.

2. FORMAT /S A:

komutunu kullanarak MS-DOS açılış disketi yaratın.

3. FDISK.EXE, FORMAT.COM ve diğer işinize yarayacak dosyaları (Örneğin sisteminizi yedekten eski haline getirecek yardımcı programlar) bu diskete kopyalayın.

4. Sisteminizi bu disketten açın.

5. FDISK'i değiştirmek istediğiniz sürücüyü belirterek (mesela C: veya D çalıştırın.

6. FDISK menü seçeneklerini kullanarak boyutlandırmak istediğiniz bölmeleri silin. Bu etkilenen bölmeler üzerindeki tüm verileri yok edecektir.

7. FDISK menü seçeneklerini kullanarak bu bölmeleri daha küçük boyutlarla yeniden yaratın.

8. FDISK'den çıkın ve yeni bölmeleri FORMAT komutunu kullanrak yeniden formatlatın.

9. Orjinal dosyaları yedekten geri yükleyin.

MS-DOS FDISK size "mantıksal DOS sürücüsü" yaratma seçeneği verecektir.
Logical DOS sürücüsü yalnızca sabit sürücünüz üzerinde bir mantıksal bölmedir. Linux'ı mantıksal bölme üzerine kurabilirsiniz ama o mantıksal bölmeyi MS-DOS FDISk ile yaratmak istemiyorsunuz. O zaman, eğer şu an için bir mantıksal DOS sürücüsü kullanıyor, ve onun yerine Linux kurmak istiyorsanız, mantıksal sürücüyü MS-DOS FDISK ile silmeli ve (daha sonra) yerine Linux için mantıksal partition yaratmalısınız.

OS/2 ve diğer işletim sistemleri için kullnılan mekanizmada benzerdir. Detaylar için o işletim sistemleriyle ilgili dökümanlara bakınız.

4.2. Linux için bölmeler yaratmak

Sürücünüzü yeniden bölmelendirdikten sonra Linux için bölmeler yaratmanız
gerekir. Bunun nasıl yapılacağını açıklamadan once, Linux altında bölmeler ve dosyasistemleri hakkında konuşacağız.

4.2.1. Dosyasistemleri ve takas alanı (swap space)

Linux, Linux yazılımının kendisini tutacak olan kök dosyasistemi için, en az bir bölme ister.

Dosyasistemini Linux için formatlanmış bir bölme olarak düşünebilirsiniz. Dosya sistemleri dosyalrı tutmak için kullanılır. Her sistem en azından kök dosyasistemine sahip olmalıdır. Ancak birçok kullanıcı birden fazla dosyasistemi kullanmayı tercih eder - dizin ağacının her önemli bölümü için bir tane. Örneğin, /usr dizini altındaki dosyaları tutmak için ayrı bir dosyasistemi yaratmak isteyebilirsiniz. (UNIX sistemlerinde dizinleri belirtmek için MS-DOS'da kullanılan ters bölü "\" yerine bölü "/" kullanılır) Bu durumda hem root dosyasistemi hem de /usr dosyasisteminiz olur.

Her dosyasistemi kendine ait bir bölme ister. Bundan dolayı, root ve /usr
dosyasistemlerinin ikisinide kullanıyorsanız, iki Linux bölmesi yaratmanız gerekecek.

Ek olarak birçok kullanıcı sanal hafıza olarak kullanılan takas bölmesi yaratır. EĞer makinanızda 4 megabyte hafıza ve 10 megabyte takas bölmesi varsa Linux söz konusu olduğunda 14 megabyte sanal hafızanız vardır.

Takas alanı kullanırken, bir seferde daha fazla uygulama çalışmanızı sağlayacak şekilde Linux kullanılmayan sayfaları hafızadan diske taşır. Ancak, takas işlemi genelde yavaş olduğundan gerçek fiziksel hafızanın yerini dolduramaz. Ama çok fazla hafıza isteyen uygulamalar (X Window System gibi) eğer yeteri kadar fiziksel hafızanız yoksa takas alanına bel bağlar.

Neredeyse tüm Linux kullanıcıları takas bölmesi kullanır. Eğer 4 megabyte veya daha az hafızanız varsa, takas alanı yazılımı kurmak için gereklidir. Çok miktarda fiziksel hafızanız olmadığı sürece takas bölmesi yaratmanızı şiddetle öneriyoruz.

Takas bölmenizin boyutu ne kadar sanal belleğe ihtiyacınız olduğuna bağlıdır. Genelde toplam olarak 16 megabyte sanal belleğiniz olması önerilir. Bundan dolayı, eğer 8 meg fiziksel hafızanız varsa 8 megabyte takas bölmesi yaratmak isteyebilirsiniz. Ancak takas bölmeleri 128 megabytedan daha büyük olamaz. Eğer 128 megabytadan daha büyük takas alanı gerekiyorsa birden fazla takas bölmesi yaratmalısınız. Toplam 16 tane takas bölmeniz olabilir.

4.2.2. Kurulum disketinden açılış

4.2.2.1 Donanım parametrelerini belirtme

İlk adım Slackware bootdiskden açılış yapmaktır. Sistem açıldıktan sonra şu mesajı göreceksiniz:


Welcome to the Slackware Linux 2.0.0 Bootkernel disk!

Burada Linux çekirdeğini yüklemeden önce, SCSI denetleyicinizin IRQ , hafıza adresi veya sürücü özellikleri gibi çeşitli donanım parametrelerini belirtme hakkına sahipsiniz. Bu Linux'ın SCSI denetleyicinizi veya sabit sürücü özelliklerini tanıyamaması gibi durumlarda gereklidir.

Gerçekte, birçok BIOS-suz SCSI denetleyici yükleme sırasında port adresini
ve IRQ'yu belirtmenizi ister. Benzer şekilde IBM PS/1, ThinkPad ve ValuePoint makinaları sürücü özelliklerini CMOS'da saklamaz Bunu yükleme esnasında belirtmelisiniz.

Çekirdeği özel parametre girmede yüklemeyi denemek isterseniz açılış isteminde (boot prompt) sadece enter tuşuna basın.

Sistem boot ederken mesajları izleyin. Eğer bir SCSI denetleyiciniz varsa,
bulunan SCSI host listesini görmelisiniz. Eğer,

SCSI: 0 hosts

mesajını görürseniz SCSI denetleyiciniz bulunamamış demektir ve bu durumda
aşağıdaki işlemleri uygulamalısınız.

Diğer yandan, herşey yolunda giderse ve donanımınız tanınmış gözüküyorsa
"Rootdisk'i yükleme" bölümüme geçebilirsiniz.

Donanım bulmaya zorlamak için uygun parametreleri aşağıdaki sözdizimini
kullanarak açılış isteminde girmelisiniz:

ramdisk <parameters...>

Mevcut olan parametrelerden en yaygın olan birkaçı söyle:

* silindir, kafa, sektör sürücü özelliklerini belirtin. IBM PS/1, ValuePoint ve ThinkPad gibi sistemler için gereklidir. Örneğin, eğer sürücünüzde 683 silindir, 16 kafa ve her iz için 32 sektör varsa

ramdisk hd=3D683,16,32

* memddr,irq BIOS-suz Future Domain TMC-8xx SCSI denetleyici için adres ve IRQ belirtin. Örneğin,

ramdisk tmc8xx=3D0xca000,5

16'lık sistemde verilen değerler için 0x öneki kullanılmalıdır. Bu sonraki
tüm seçenekler için geçerlidir.

* memaddr,irq BIOS-suz Seagate ST0-2 denetleyici için adres ve IRQ belirtin.

* memaddr,irq BIOS-suz Trantor T128B denetleyici için adres ve IRQ belirtin.

* port,irq,dma Genel NCR5380 denetleyici için port,IRQ ve DMA belirtin.

[KaraKarTaL585]

* port,irq,scsi_id,1 BIOS-suz AIC-6260 denetleyici için port, IRQ ve SCCI ID belirtin. Bu Adapted 1510, 152x ve SoundBlaster-SCSI denetleyicilerini kapsar.

Bunların tümü için, "ramdisk" ve ardından kullanmak istediğiniz parametreleri girmelisiniz.

Eğer bu yükleme seçenekleri hakkında sorularınız varsa lütfen herhangi bir Linux FTP arşivinde (veya bu dokumanı aldığınız yerde) yer alan Linux
SCSI-Nasıl dosyasını okuyunuz. SCSI Nasıl'da Linux SCSI uyumluluğu çok
daha detaylı şekilde açıklanmıştır.

4.2.2.2. Rootdisk'i yükleme

Kernel'i boot ettikten sonra, Slackware root disk'ini girmeniz istenecek:

Please remove the boot kernel disk fropm your floppy drive,
insert a disk to be loaded into ramdisk, and press
[enter] to continue.

Bu noktada bootdiski sürücüden çıkarmalı ve rootdiski yerleştirmelisiniz. Devam etmek için enter tuşuna basın.

Rootdisk hafizaya yuklenecek ve sisteme giriş istemcisiyle karşılaşacaksınız. "root" olarak sisteme girin.

slackware login: root
#

4.2.3. fdisk kullanımı

Sabit diskinizde Linux bolümü yaratmak için "fdisk" programının Linux sürümünü kullanaca[ız. Root olarak bağlandıktan sonra şu komutu kullanın.

fdisk <sürücü>

Burada <sürücü>, Linux bölümünü yaratmak istediğiniz sürücünün adıdır.
Sabit sürücü adları şunlardır:

* /dev/hda Birinci IDE sürücüsü

* /dev/hdb İkinci IDE sürücüsü

* /dev/sda Birinci SCSI sürücüsü

* /dev/sdb İkinci SCSI sürücüsü

Örneğin birinci SCSI sürücüsünde Linux bölümü yaratmak istiyorsanız şu
komutu kullanın.

fdisk /dev/sda

Eğer "fdisk" 'i herhangi bir seçenekle beraber kullanmışsaanız "fdisk /dev/hda" yazmış sayılırsınız.

Linux bölümünü sisteminizdeki ikinci sürücüde yaratmak istiyorsanız fdiski çalıştırırken seçenek olarak sadece, IDE sürücüler için /dev/hdb, SCSI sürücüler için de /dev/sdb belirtin.

Linux bölümlerinizin hepsi aynı sürücü üzerinde olmak zorunda değildir. Örneğin kök dosyasistemi (filesystem) bölümünü /dev/hda üzerinde, takas (swap) bölümünü de /dev/hdb üzerinde yaratmak isteyebilirsiniz. Bunu gerçekleştirmek için fdisk'i her bir sürücü için birer defa çalıştırmanız yeterli olacaktır.

Fdisk'in kulanımı gayet kolaydır. "p" komutu sabit diskinizin şu andaki bölümlenme tablosunu gösterir. "n" komutu yeni bir bölüm yaratır ve "d" komutu da bir bölümü siler.

Linux'ta bölümler ait oldukları sürücünün adı taban olarak adlandırılmıştır. Örneğin /dev/hda sürücüsündeki ilk bölüm /dev/hda1, ikinci bölüm /dev/hda2 gibi. Eğer herhangi bir mantıksal bölümünüz varsa onlar da /dev/hda5'ten başlayarak /dev/hda6, /dev/hda7 gibi artarak adlandırılmıştır.

NOT: Linux dışındaki işletim sistemlerinin bölümlerini Linux'un fdisk sürümünü kullanarak yaratmamalı veya silmemelisiniz. Yani MS-DOS sistemine ait bölümlerı Linux'un fdisk sürümüyle yaratmamalı veya silmemelisiniz; bunun yerine MS-DOS'un FDISK sürümünü kullanmalısınız. Eğer MS-DOS bölümünü Linux'un fdisk sürümüyle yaratmaya çalışırsanız, küçük bir ihtimalle de olsa MS-DOS bu bölümü tanımayabilir ya da sistem açılmayabilir.

Fdisk'in kullanımına bir örnek verelim. 61693 blok kullanarak yarattığımız tek bir MS-DOS bölümü var ve diskin geri kalanı Linux için boş durmakta. (Linux altında bir blok 1024 bayttır. Dolayısıyla 61693 bayt 61 megabayt civarındadır). Biri takas bölümüne, diğeri ise kök dosyasistemi'ne ait olmak üzere iki Linux bölümü yaratacağız.

İlk olarak şu andaki bölümlenme tablosunu görmek için "p" komutunu kullanacağız. Görülebileceği üzere /dev/hda1'de (/dev/hda daki ilk bölüm) 61693 blokluk bir DOS bölümü.

----------------------------------------------------------------------
Command (m for help): p
Disk /dev/hda: 16 heads, 38 sectors, 683 cylinders
Units = cylinders of 608 * 512 bytes

Device Boot Begin Start End Blocks Id System
/dev/hda1 * 1 1 203 61693 6 DOS 16-bit >=32M

Command (m for help):
----------------------------------------------------------------------

Bu adımdan sonra yeni bir bölüm yaratmak için "n" komutunu kullanacağız.
Linux kök bölümü 80 megabayt boyutunda olacak.

----------------------------------------------------------------------
Command (m for help): n
Command action
e extended
p primary partition (1-4)
p
----------------------------------------------------------------------

Burada bize genişletilmiş mi yoksa birincil bir bölüm mü yaratacağımız soruldu. Bir çok durumda eğer ki dört bölümden fazla kullanmayacaksanız birincil bölüm kullanmak isteyeceksiniz. Daha fazla bilgi için yukarıdaki "tekrar bölümlendirme" konusuna bakınız.

----------------------------------------------------------------------
Partition number (1-4): 2
First cylinder (204-683): 204
Last cylinder or +size or +sizeM or +sizeK (204-683): +80M
----------------------------------------------------------------------

İlk silindir bir önceki bölümün bittiği yerden sonra başlamalıdır. Bu durumda, /dev/hda1 203'üncü silindirde bitti. Dolayısıyla yeni bölümümüz 204'üncü silindirden başlamalıdır.

Görülebileceği gibi eğer "+80M" yazım şekli kulanılırsa, bu 80 megabaytlık bir bölümü simgeler. Benzer biçimde "+80K" da 80 kilobaytlık bir bir bölümü ve "+80" de 80 baytlık bir bölümü simgeleyecektir.

----------------------------------------------------------------------
Warning: Linux cannot currently use 33090 sectors of this partition
----------------------------------------------------------------------

Eğer bu uyarıyı görürseniz, gözardı edebilirsiniz. Bu uyarının nedeni eski Linux dosyasistemlerinin 64 megabaytla sınırlı olmasıdır. Ancak yani dosyasistemlerinde bu yoktur. Dört terabayt genisliginde bölüm yaratmak olanaklıdır.

Bundan sonra /dev/hda3'te 10 megabaytlık bir değiş-tokuş bölümü yaratacağız.

----------------------------------------------------------------------
Command (m for help): n
Command action
e geni
p primary partition (1-4)
p

Partition number (1-4): 3
First cylinder (474-683): 474
Last cylinder or +size or +sizeM or +sizeK (474-683): +10M
----------------------------------------------------------------------

Bölümlenme tablosunu tekrar görüntüleyelim. Bu bilgileri, özellikle her bölümün genişliğini bir yere kaydetmeyi unutmayın. Bu bilgilere daha sonra ihtiyacınız olacak.

----------------------------------------------------------------------
Command (m for help): p
Disk /dev/hda: 16 heads, 38 sectors, 683 cylinders
Units = cylinders of 608 * 512 bytes

Device Boot Begin Start End Blocks Id System
/dev/hda1 * 1 1 203 61693 6 DOS 16-bit >=32M
/dev/hda2 204 204 473 82080 83 Linux native
/dev/hda3 474 474 507 10336 83 Linux native
----------------------------------------------------------------------

Dikkat ederseniz takas için ayırdığımız yerde "Linux native" yazmakta. Bu bölümün tipini "Linux swap" yapacağız ve bu sayede kurma programı da bu bölümü doğru tanımış olacak. Bunu gerçekleştirmek içinfdiskin "t" komutunu kullanacağız.

----------------------------------------------------------------------
Command (m for help): t
Partition number (1-4): 3
Hex code (type L to list codes): 82
----------------------------------------------------------------------

Eğer kod tiplerini listelemek için "L" komutunu kullanırsanız, göreceksiniz ki 82 Linux takas bölümünün kodudur.

Değişiklikleri kaydedip fdiskten çıkmak için "w" komutunu kullanın. Değişiklikleri KAYDETMEDEN fdiski terketmek için de "q" komutunu kullanın.

Fdiskten çıktıktan sonra değişikliklerin etkin hale geçmesi için sistem sizden, sistemi baştan yüklemenizi isteyebilir. Ancak genelde fdiski kullandıktan sonra sistemi baştan yüklemeye hiç gerek yoktur çünkü "Slackware" dağıtımındaki fdisk sürümü değişiklikleri sistem tekrar yüklenmeden etkin hale geçirecek kadar akıllıdır.

4.3 Takas bölümünün hazırlanması

4Mb veya daha az ana hafızanız varsa, fdisk yardımıyla takas bölümü ayırın
ve kurulumdan önce aktif hale getirin. Eğer 4Mb'dan fazla ana hafızası olan bir bilgisayar üzerinde çalışıyorsanız takas bölümünü sadece ayırın, formatlama ve aktif hale getirme işlemlerine gerek yoktur. Kurulum esnasında 'out of memory' hatası ile karşılaşırsanız bir takas bölümünü aktif hale getirip tekrar aşlamalısınız.

Bir takas bölümünü oluşturmak için aşağıdaki komutu kullanabilirsiniz:

# mkswap -c <bölüm> <boyut>

Yukarıda "bölüm", herhangi bir disk bölümünü (örneğin /dev/hda3), "boyut"
ise sözkonusu disk bölümünün blok cinsinden büyüklüğüdür. Örneğin, /dev/hda3 disk bölümü üzerinde 10336 blokluk bir takas alanı bırakmak
için,

# mkswap -c /dev/hda3 10336

yazılır. -c seçeneği yardımıyla disk üzerindeki bozuk blokların tespiti ve bir daha kullanılmamak üzere işaretlenmesi mümkün olur. Disk bölümü üzerinde takas işlemini başlatmak için şu komut kullanılır:

# swapon <bölüm>

Örnek olarak, takas alanımız /dev/hda3 bölümü üzerinde ise ,

# swapon /dev/hda3

yazılır. Şu andan itibaren 10Mb büyüklüğünde ek takas hafızamız vardır.

4.4 Yazılımın yüklenmesi

Slackware dağıtımının yükleme işi gayet kolaydır. Setup komutu yardımıyla
linux yüklemek için tüm işlemler yapılabilir.

fdisk (gerekiyorsa mkswap ve fdisk) komutlarının ardından şu komutu ekrana
yazın :

# setup

Bu andan itibaren ekrana renkli bir menü gelecek . Ok tuşları yardımıyla
menüdeki sırayı takip edebilirsiniz.

1. Addswap : fdisk ile ayırdığınız takas bölümünü uygun şekilde formatlar ve bu bölümü kullanıma açar. Setup yazılımı hangi disk bölümünün takas bölümü olarak kullanıldığını otomatik olarak bulacaktır. Daha sonra (eğer
daha önce formatlamamışsanız) sözkonusu alanı formatlayacak ve bu takas
alanını sistem belleğine ekleyecektir.

2. Source : Bu menü linux dağıtımının nerede aranması gerektiğini
belirler. Burada birden çok seçim karşınız çıkacaktır. Disketten kuracaksanız, hangi disket sürücü kullanacağınız sorulacaktır. Sabit disk üzerinden kurmayı planlıyorsanız, linux dağıtımının hangi disk bölümünde olduğunu yazmalısınız. CDROM yardımıyla kurulum esnasında, dağıtıcı firmanın verdiği dokümanlardan yararlanın.

3. Target : LINUX'un hangi bölüme yükleneceğini belirler. Bu menüye
girildiği zaman LINUX'un disk formatına (ext2) sahip tüm disk bölümleri
gösterilecek ve içlerinden hangisine LINUX kurulması isteneceği sorulacaktır. Bu aşamadan sonra o disk bölümü, kullanıcı isterse formatlanacaktır. Burada iki format seceneği vardır. Bu seçeneklerin ikincisinde disk önce hatalar için tarancak daha sonra formatlanacaktır. Eğer LINUX disk formatında başka bölümler varsa bu bölümlerin kullanılmasının istenip istenmediği sorulacaktır. Bu sayede diskhiyerarşisinin herhangi bir kısmını bu ek disk bölümleri üzerine kurmak mümkündür. Son olarak LINUX tarafından desteklenen başka disk bölümleri varsa (Örneğin DOS) bu bölümlere LINUX altından erişim yapılmasının
istenip istenmediği sorulacak ve bu bölümler için hiyerarşi içerisinde bir dizin atanması istenecektir.

4. Disksets : Yukarıdaki seçenekleri girdikten sonra sırada yüklemeniz
gereken disket serileri vardır. Setup, ne tür bir kurulum metodu izleyeceğinizi sorar. Eğer profesyonel bir kullanıcı değilseniz 'normal' metodu seçin.

Sistem, her disk serisini tarayacak ve yazılımı kuracaktır. Her paket için ekranda bir pencere açılacak ve paket hakkında bilgi verilecektir. Sistem için gerekli tüm paketler kurulacak ve gerekli olmayanlar için kullanıcıdan onay istenecektir.

Kurulum esnasında oluşabilecek hata mesajlarına karşın uyanık olun. En çok karşılaşacağınız hata mesajı 'device full' mesajı olup sabit diskte yer kalmadığını belirtir. Bu gibi durumlarda setup komutundan çıkın (control-c yardımıyla) ve daha az paket seçerek kuruluma tekrar başlayın. Diğer bir seçenek te fdisk yardımıyla sabit disk bölümlerinizi tekrar yapılandırmak.

4.5 Kurulum Sonrası

Herşey yolunda gittiyse, bilgisayar sizden 'standart açılış disketi' yaratmak için izin isteyecektir. Bununla yeni linuxunuzu açabileceksiniz. Açılış disketini oluşturabilmek için temiz yüksek yoğunluklu MS-DOS formatlı bir diskete ihtiyacınız vardır. Bilgisayar istediği zaman disketi sürücüye yerleştirin ve bir tuşa basın.

Ardından bilgisayar sabit diske LILO (linux yükleyici) kurmak isteyecektir. LILO, linux sisteminizi ve diğer işletim sistemlerini sabit disk üzerinden açmanızı sağlar. Bunun için menüdeki seçenekleri takip edin.

Eğer "OS/2 Boot Manager" (OS/2 sistemi ile gelen önyükleyici) kullanıyorsanız , LILO bu önyükleyici ile uyumlu çalışmak üzere yeniden yapılandırılabilir. Böylece OS/2 yükleyici üzerinden linux çalıştırabilirsiniz.

LILO kurmadan önce her türlü güvenlik önleminizi alın. LILO'nun çalışmadığı durumlarda MS-DOS, linux veya diğer sistemlerini disketten disketten açabilmek için mutlaka açılış disketleri yaratın. Böylece LILO hata verip sistem açılmazsa disketi kullanarak hatayı düzeltme şansınız olacaktır.

Bu adımdan sonra modem, fare ve diğer bazı konfigürasyonlar yapılacaktır.

4.6 Sistemin yeniden yüklenmesi

Makinayı kapatın ve LILO kurmuşsanız LILO üzerinden, yoksa disket üzerinden sistemi açın. Herşey yolunda giderse sisteme root olarak girin. Artık bir Linux'unuz var!

Sistemi LILO kullanarak açıyorsanız, makinanın açılması sırasında shift veya control tuşlarına basılı tutun. Burada bir açılış istemiyle karşılaşacaksınız. Tab tuşuna basarak hangi işletim sistemiyle (MS-DOS, linux vs) devam edeceğinize karar verebilirsiniz.

Sistemin açıldıktan ve root olarak girdikten sonra ilk yapmanız gereken işlem kendinize bir kullanıcı hesabı açmanız. Bunun için 'adduser' komutu kullanılır:

# adduser

Adding a new user. The username should not exceed 8 characters in length, or you may run into problems later.

Enter login name for new account (^C to quit): gorkem

Editing information for new user [gorkem]

Full Name: Gorkem Cetin
GID [100]: 100
Group 'users', GID 100
First unused uid is 511

UID [511]: 511

Home Directory [/home/gorkem]: /home/gorkem

Shell [/bin/bash]: /bin/bash

Password [yeni-sifre]:

Information for new user [gorkem]:
Home directory: [/home/gorkem] Shell: [/bin/bash]
uid: [511] gid: [100]

Is this correct? [y/N]: y

Adding login [gorkem] and making directory [/home/gorkem]

Adding the files from the /etc/skel directory:
./.less -> /home/gorkem/./.less
./.lessrc -> /home/gorkem/./.lessrc
./.bash_logout -> /home/gorkem/./.bash_logout

Yeni kullanıcı hesabı açmak için kullanılan 'adduser' komutu , kullanıcı ismi, isim ve soyad, GID (grup kimliği), UID (kullanıcı kimliği) gibi birtakım sorular soracaktır. Bu konularda deneyimli değilseniz, UNIX sistem yönetimi hakkında bir kitap edinin.

Şimdi yeni hesabınızla sisteme girebilirsiniz. Alt F1 'den Alt F8 'e kadar olan tuşlarla birden çok ekranda (sanal ekranlar) aynı anda çalışabilirsiniz. Yeni hesapların ve root kullanıcısının şifresi 'passwd' komutu yardımıyla eğiştirilebilir.

Açılış esnasında makinanızın ismi /etc/rc.d/rc.M dosyasında belirlenir. Bu dosyayı uygun şekilde değiştirerek makinanızın ismini de yeniden tanımlayabilirsiniz. Makinanızın ilk ismi 'darkstar' olacaktır. Eğer TCP/IP ağ üzerinde çalışıyorsanız, /etc/HOSTNAME dosyasının içeriğini değiştirerek makina ismi de değiştirilebilir.

Bunların dışında konfigürasyon gerektiren birçok durum vardır. Bunlar için
NET-2-NASIL dosyasını iyice okumanızı öneririm.

5. LILO konfigürasyonu

Eğer linux ve OS/2 ile birlikte aynı disk üzerinde çalışmayacaksanız, LILO'yu öncelikli yükleyici olarak diskinizdeki diğer işletim sistemlerinin açılışında rahatlıkla kullanabilirsiniz. OS/2'nin kendine özgü önyükleyicisi olduğundan birincil önyükleyici olarak bunu kullanın, LILO'yu ise linux açmak için çalıştırın.

Slackware LILO kurulum işlemi, bazı özel durumlar için yetersiz kalmaktadır. Bu gibi durumlarda dosyanın el yardımıyla konfigürasyonu gereklidir.

LILO'yu değiştirmek için /etc/lilo.conf dosyası üzerinde değişiklikler yapmalısınız. Aşağıda bir LILO konfigürasyon örneği görülüyor. Burada linux bölümü /dev/hda2 'de , MS-DOS bölümü ise /dev/hdb1'de (ikinci sabit diskin ilk bölümü) bulunuyor.

# LILO, /dev/hda üzerinde kurulacak.
boot = /dev/hda

# Linux yüklemek için
image = /vmlinuz # Çekirdeğin diskteki ismi /vmlinuzl
abel = linux # Buna "linux" ismini ver. (açılış anında
# ekranda "linux" yazısı görnür)
root = /dev/hda2 # Kök dosya sistemi olarak /dev/hda2 kullan.
vga = ask # VGA ekran modu için kullanıcıdan komut bekle.
append = "aha152x=0x340,11,7, 1" # SCSI denetleyici için bunu ekleyin

# MS-DOS yüklemek için
other = /dev/hdb1 # MS-DOS bölümü
abel = msdos # "msdos" ismini ver.
table = /dev/hdb # ikinci sürücü için bölümlendirme tablosu

Yukarıda bir örneği görülen /etc/lilo.conf dosyasında gerekli değişiklik veya düzeltmeleri yaptıktan sonra /sbin/lilo dosyasını root olarak çalıştırın. Bu komut LILO önyükleyicisini sabit diske kuracaktır. Bundan sonra her yeni çekirdek derlemenin ardından dosyada uygun değişiklikleri yapıp aynı komutu çalıştırmalısınız.

Şimdi sistemi sabit disten tekrar açabilirsiniz. LILO, /etc/lilo.conf dosyasındaki ilk işletim sistemini yükleyecektir. Başka bir sistemle açmak için önyükleme menüsünü ekrana getirmelisiniz. Bunun için makina açılırken shift veya kontrol tuşlarına basın. Ekrana bir açılış istemcisi gelecektir:

Boot :

Burada ya açılmasını istediğiniz işletim sisteminin ismini yazın (ilk kurulum sırasında MS-DOS veya linux), ya da tab tuşuna basarak listeyi ekrana getirin.

OS/2 kullanabilmek için linux önyükleyicisini ikincil kullanmanız gerekecektir. Linux'u OS/2 önyükleyicisinden açmalısınız. Bunu yapmak için linux sabit disk bölümünü OS/2 fdisk kullanarak yaratın. Ardından sözkonusu bölümü FAT veya HPFS olarak formatlayın ki OS/2 tanıyabilsin.

Bundan sonra LILO'yu linux dosya sisteminin olduğu bölüme kurun. (yukarıdaki örnekte /dev/hda2). /etc/lilo.conf dosyasının linux için kullanılan satırlarının son durumu şu şekilde olacaktır:

boot = /dev/hda2

image = /vmlinuz
label = linux
root = /dev/hda2

/sbin/lilo dosyasının çalıştırılmasının ardından OS/2 önyükleyicisine linux bölümünü tanıtın. Benzer yordamları, sorun çıkaran işletim sistemleri için de kullanabilirsiniz.

[KaraKarTaL585]

• ls Dizinde bulunan herşeyi listeler.
• ls -a Gizli dosyalar ve dizinlerle beraber listeler.
• ls -l Bütün dosyaları boyut ve tarihini göstererek listeler.
• tar -zxpf Uzantısı tar.gz olan sıkıştırılmış dosyaları açar.
• tar -xpf Uzantısı .tar olan dosyaları açar.
• gunzip Uzantısı .gz olan dosları açar.
• cp Dosyayı kopyalar.
• mv Bir dosyayı başka bir dizine taşımanızı sağlar ya da dosya adını değiştirir.
• mkdir Yeni bir dizin oluşturmanızı sağlar.
• rmdir Belirtilen dizini silmenizi sağlar.
• rm Dosya silmenizi sağlar.
• rm -rf Dizin silmenizi sağlar.
• cd Belirtilen dizine geçmenizi sağlar.
• cd .. Bir üst dizine geçmenizi sağlar.
• cd ~ En üst dizine çıkmanızı sağlar.
• pwd O anda bulunduğunuz dizini görüntüler.
• pico Belirtilen dosyayı text editör ile düzenlemenizi sağlar.
• ftp Belirtilen siteye FTP bağlantısı sağlar.
• lynx Belirtilen siteyi görüntüler.
• df Harddisk istatistiklerini gösterir.
• quota Disk kullanımınızı gösterir.
• uname İşletim sisteiminin durumunu gösterir.
• whoami Kendi bilgilerinizi gösterir.
• who Sunucuya bağlı olanları gösterir.
• last Hesabınıza yapılan en son bağlantıyı gösterir.
• whereis Belirtilen dosyanın nerede olduğunu gösterir.
• BitchX IRC programını çalıştırır.
• mail Postalarınızı kontrol eder.
• ps -x Sizin çalıştırdığınız işlemleri gösterir.
• ps -a Sunucuda çalıştırılan tüm işlemleri gösterir.
• ps -ux Çalıştırılan işlemlerin CPU/RAM kullanımıyla gösterir.
• kill Pid numarası verilen işlemi durdurur.
• kill -9 Pid numarası verilen eggdrop işlemini durdurur.
• killall Belirtilen program türündeki tüm işlemleri durdurur.
• whatis Belirtilen komutun açıklamasını verir.
• man Komut hakkında yardım görüntüler
• passwd Shell hesabınıza girerken kullandığınız şifreyi değiştirmenizi sağlar.
• vhosts ya da vhost Sistemde bulunan vhostları (virtual host) listeler.(BNC için kullanabilirsiniz)
• ROOTMAKİNADAN İP ÖĞRENME: ip addr
• ROOTTA HESAP AÇMAK : adduser login & chown mavigok /home/login & passwd pass1 , passwd pass2
• reboot: Sunucuya restart atar
• service mysql restart: mysql restart atar
• service httpd restart: apache ye rest atar
• service httpd stop : Sitelere ulaşımı kapatır
• apf -d ipadresi : verilen ipe ban atar
• service apf restart : apf ye restart atar
• netstat -n : sunucuya baglanan ipleri gösterir
• netstat -a sunucuya baglanan reseller ipleri gösterir(Proxy kullanmanız fark etmez her zaman gercek cıkış ipi görünür)
• pico : ssh üzerinden text editor ile dosya içeriğini görme ve düzenlemeye yarar.
• top : Sistem cpu kulalnımını gösterir.
• uptime : Uptime Durumu
• IP BAN
• ip banlama
• iptables -A INPUT -s 85.159.54.48 -j DROP
• ip ban kaldırma
• iptables -X INPUT -s 85.159.54.48 -j DROP
• Servera dosya çekme
• wget indirilecekdosyaadre si
• Zip açma
• unzip dosya.zip
• tar.gz açma
• tar -zxvf dosya.tar.gz
• gzip açma
• gunzip dosya.tar.gz
• Dosya sıkıştırmak
• tar cvzf dosyam.tar.gz sıkıştırılacak-dosya
• Sql Yükleme
• mysql -h dbname -u dbuser -p dbpasword < dbname.sql