Kişilik

[YSS]

KİŞİLİK



KİŞİLİKBir insanı diğerlerinden farklı kılan duygu, düşünce, tutum ve davranış özelliklerinin bütünüdür. Günlük dilde kullanılan "kişilik" kavramıyla bilimsel anlamda kişilik kavramı farklıdır. Örneğin; günlük dilde kullanılan "kişiliksiz" sözü bilimsel açıdan yanlıştır. Çünkü, toplum tarafından kötü olarak değerlendirilse de her insanın kendine özgü kişiliği vardır.Kişilik kavramıyla benzer anlamda kullanılan, mizaç (huy) ve karakter kavramları kişilikle eş anlamlı olmayıp, kişiliğin belirli bir ögesini oluşturur.Mizaç (Huy); kişiliğin doğuştan getirilen ve çok az değişen duygusal tepkilerini ifade eder. Çabuk kızmak, neşeli olmak, çabuk öfkelenmek, soğukkanlı olmak gibi.Karakter; kişiliğin öğrenilmiş yönünü oluşturan, yaşam ve deneyimler sonucu gelişen davranış özellikleridir. Karakter özellikleri kişiliğin tutarlı olan ve süreklilik kazanmış yönüdür.KİŞİLİĞİN OLUŞUMU VE GELİŞİMİKişiliğin oluşumunda başlıca üç etken rol oynar:1) Biyolojik gereksinim ve dürtüler2) Eğitim, deneyim ve öğrenmeler3) Toplumsal inançlar ve değerlerDoğuştan getirilen ve varlığı korumaya yönelik dürtüler, çevrenin, toplumun etkisi altında biçimlenir, kişiliği oluşturan ögeler haline gelir. Örneğin, acıkınca ağlayan bebek, ailenin verdiği eğitimle acıktığını söyleyen, yemek zamanın bekleyen bir kişilik özelliği kazanır.KİŞİLİK KURAMLARIPsikolojide kişiliği tanımlamaya ve açıklama yönelik kuramların başlıcaları şunlardır:1. ÖĞRENME KURAMI: Kişiliğin öğrenilmiş davranışların örüntüsü olduğunu savunur.Örneğin, çocuklukta yaramazlık yapmaması için sürekli olarak "öcülerle" korkutulan bir çocuk, yetişkinlikte ürkek, korkak bir kişilik yapısı geliştirir.2. PSİKODİNAMİK KURAM: Bu kuramın kurucusu olan Freud'a göre insan kişiliği üç bölümden oluşur.İd (ilkel benlik): Kişiliğin ilkel, kalıtımsal yönüdür. Sürekli doyum arayan güdüleri içerir.Ego (benlik): Kişiliğin zaman içerisinde gelişen ögesidir. İd'den gelen istekleri, süperegonun emir ve yasaklarını dikkate alarak doyurmaya çalışır.Superego (Toplumsal benlik): Toplumun kurallarını emir ve yasaklarını içerir. Kişiliğin superego bölümü sosyalleşme süreci sonucunda gelişir. Superego engelleyici ve yasaklayıcıdır.3. VAROLUŞÇU KURAM: Temelini varoluşçu felsefeden alır. Bu kurama göre, kendi varlığını kendisi yaratan tek varlık insandır. Bunun için de insanın hem özgür hem de yaşamından sorumlu olması gerekir.4. HÜMANİST KURAM: Bu kurama göre insan özünde iyidir. Olumsuz kişilik özelliklerinin nedeni insanın birtakım temel biyolojik ve toplumsal ihtiyaçlarını karşılamada yaşanan aksaklıklardır.KİŞİLİĞİN ÖLÇÜLMESİKişilik olgusuna ilişkin farklı kişilik kuramlarının varlığı, kişiliği ölçmek üzere çok sayıda kişilik testlerinin oluşmasına neden olmuştur. Kişilik testlerini beş ana grupta toplayabiliriz:1) Görüşme ve gözlem ölçekleri2) İlgi testleri3) Değerlerin ölçülmesi4) Kişilik anketleri5) Projektif tekniklerKişilik testlerinden projektif testlerin diğer testlerden farkı kişiliği dolaylı yoldan ölçmesidir. Bu teknikte kişiden mürekkep lekesine benzer bir şekli yorumlaması ya da bir resime uygun öykü geliştirmesi istenir. Kişinin yaptığı bu yorum ve geliştirdiği öykülerin onun kişilik özelliklerini açığa vuracağı düşünülür.